De Taxuspedia™

Taxus is een conifeer, een naaldhoudende plant, en hoort bij de taxusfamilie, de Taxaceae. Hij is altijdgroen en verliest zijn naalden dus niet in de winter. In het wild groeit taxus van nature in een groot deel van Europa, ook in Nederland.

Anders dan de meeste naaldbomen maakt taxus geen dennenappels. Bij een vrouwelijke plant zit het zaadje in een zacht, rood omhulsel, dat wat de meeste mensen de bes noemen. Mannelijke en vrouwelijke planten zijn apart. Daarover lees je meer bij de vraag 'Kun je zien of een taxus mannelijk of vrouwelijk is?'.

Taxus groeit langzaam, maar wordt extreem oud. Sommige bomen in Europa zijn meer dan duizend jaar. Hij verdraagt diepe schaduw en harde snoei, en juist die combinatie maakt hem zo geschikt als strakke haag of vormplant. Bijna alle delen zijn giftig, alleen het rode vruchtvlees niet. Daarover lees je bij de vraag 'Is taxus giftig?'.

Je hoort taxus ook wel eens een heester of struik noemen. Dat klopt niet helemaal. Een heester is geen plantensoort maar een groeivorm, een houtig gewas dat zich laag vertakt zonder een duidelijke stam. Van nature is taxus dat niet. Laat je hem met rust, dan wordt hij langzaam een kleine boom. Maar omdat je hem in de tuin bijna altijd laag en als haag houdt, gedraagt hij zich als een struik, en zo wordt hij in het tuincentrum ook verkocht. Vandaar dat het etiket heester soms opduikt. Botanisch blijft het een conifeer die je als heester gebruikt.

Taxus is altijdgroen, dus je haag staat ook midden in de winter vol in het blad. En hij vertakt zich van nature heel dicht. Dat maakt hem een uitstekende afscherming tegen inkijk, wind en geluid, het hele jaar door.

Het bijzondere is dat taxus harde snoei niet erg vindt. Waar veel planten kaal blijven als je in het oude hout snijdt, loopt taxus daar gewoon weer uit. Daardoor houd je hem strak en in vorm, en kun je er ook bollen, piramides of andere figuren van knippen. Voor strakke, formele hagen is er bijna geen betere keuze.

Daar komt bij dat hij groeit op plekken waar veel andere haagplanten het opgeven, ook in diepe schaduw. En een taxushaag is geen tijdelijk ding. Goed onderhouden gaat hij tientallen jaren mee, soms generaties. Je plant hem dus eigenlijk voor de lange termijn.

Helemaal voor iedereen is hij niet. Hij groeit langzaam, dus geduld is nodig, en hij is giftig. Wanneer taxus juist niet de handigste keuze is, lees je bij de vraag 'Wanneer kun je beter geen taxus kiezen?'.

Het sterkste duurzaamheidsargument is de levensduur. Een taxus kan tientallen jaren mee, en in de juiste omstandigheden eeuwen. Hij loopt zelfs weer uit op kaal, oud hout, dus een verwaarloosde haag kun je vaak terugsnoeien en verjongen in plaats van rooien. Je plant hem dus in feite een keer, voor de lange duur. Een houten schutting vervang je in diezelfde tijd een paar keer.

Daar komt bij dat hij weinig nodig heeft. Taxus is robuust, vraagt weinig mest en zelden een bestrijdingsmiddel, en groeit langzaam, dus er komt ook minder snoeiafval van af dan van een snelle groeier. Hij blijft het hele jaar groen, vangt wat wind en stof, en staat stevig genoeg om een flinke storm te doorstaan.

En een levende haag doet meer dan een schutting. Een taxus biedt vogels nestgelegenheid en, bij vrouwelijke planten, besjes, en geeft insecten beschutting. Hij neemt CO2 op zolang hij groeit, en hij vervangt vaak hout, beton of kunststof. Aardig is ook dat een taxus niet weg hoeft als hij ouder wordt. Waar veel tuinplanten op den duur openvallen of lelijk verouderen, wordt een taxus juist voller en karaktervoller.

Of het de allerduurzaamste plant is, durven we niet te zeggen, want dat hangt af van wat je meet. Maar voor een haag die je decennia, en met een beetje geluk generaties, wilt houden, is taxus een van de duurzaamste keuzes die er zijn. Langzaam, degelijk en blijvend, precies waar hij goed in is.

Taxus baccata komt van nature in Europa voor, dus als plant is hij zo natuurlijk als het maar kan. Maar 'biologisch' zegt niets over de soort. Het is een wettelijk beschermde term die gaat over de teeltwijze en over welke middelen daarbij zijn toegestaan. Je mag een plant pas biologisch noemen als de kweker daarvoor gecertificeerd is, in Nederland via SKAL.

Dat certificaat hebben wij niet, dus wij noemen onze taxus niet biologisch. Wel kweken we met een lichte hand. Taxus is robuust en heeft zelden een bestrijdingsmiddel nodig, dus dat gebruiken we nauwelijks. Kunstmest pakken we af en toe wel, als een plant het echt nodig heeft, maar veel is dat niet, want taxus vraagt sowieso weinig voeding. Natuurlijk en zuinig met middelen dus, maar zonder biologisch keurmerk.

Het komt erop neer dat je twee dingen niet door elkaar moet halen. Natuurlijk en duurzaam is iets anders dan biologisch gecertificeerd. Het eerste zit in de plant, het tweede in de papieren. We houden van groen, niet van groene praatjes. Aan greenwashing doen we niet.

Taxus uit de volle grond plant je bij voorkeur van september tot en met april, zolang het niet (te) hard vriest. Wij adviseren om vanaf halverwege september te starten met de aanplant, mits het niet te warm meer is. Dat verschilt per jaar. Het ene jaar kan het al halverwege september, het andere jaar is het dan nog te warm en moet je even wachten.

Bij het planten gaat het om twee dingen die niet hetzelfde zijn. Hoe diep je de grond losmaakt, en hoe diep de plant zelf komt te staan. De grond maak je altijd dieper los dan het plantgat zelf, zodat de wortels daarna makkelijk de diepte in kunnen.

Maak de grond ongeveer 50 tot 60 centimeter diep los. Zit er onderin een vaste of storende laag, spit dan dieper om. Anders blijft water staan en komen de wortels er niet doorheen. De richtmaten per plantgrootte staan in het schema bij de vraag 'Welke plantafstand moet ik aanhouden voor een taxushaag?'.

Plant je plantgoed met blote wortel, dan graaf je een geul die diep en breed genoeg is voor de wortels, zo'n 25 tot 30 centimeter. Je hebt geen kluit als ijkpunt, dus houd de bovenste wortel ongeveer een duimnagel diep onder het maaiveld, zo'n 1,5 tot 2 centimeter. Ook hier geldt, liever iets te ondiep dan te diep.

Bij een kluitplant hangt de diepte van het plantgat af van de hoogte van de kluit, en de breedte van de breedte van de kluit. De bovenkant van de kluit komt gelijk met het maaiveld. De jutezak mag om de kluit blijven zitten, die vergaat vanzelf in de grond. Houd een klein stukje van de jute zichtbaar boven de grond. Dat is de rooilijn, de hoogte waarop de plant bij ons in de volle grond stond. Precies daarop plant je hem terug.

Hoe breed je het plantgat of de sleuf maakt, lees je bij de vraag 'Hoe breed moet mijn plantgat of plantsleuf zijn?'.

Plant in alle gevallen niet te diep. Te diep planten is een veelgemaakte fout en kan de plant schaden.

Het hangt ervan af wat je plant. Een losse taxus zet je in een apart plantgat. Een haag plant je niet in losse gaten, maar in een doorgaande sleuf, zodat de wortels van plant tot plant dezelfde losse grond delen.

Voor een losse plant maak je het gat iets ruimer dan de kluit. Een kluit van zo'n 30 centimeter breed zet je in een gat van ongeveer 50 centimeter. Zo zit er rondom losse grond waar de wortels makkelijk in groeien.

Voor een haag graaf je een sleuf. Hoe breed die per plantmaat minimaal moet zijn, staat in het schema bij de vraag 'Welke plantafstand moet ik aanhouden voor een taxushaag?'. Daar vind je ook hoe diep je de grond losmaakt.

In beide gevallen maak je de grond onder en naast de planten goed los. Zit er een vaste of storende laag, spit dan dieper om. De plant komt niet dieper te staan, je maakt alleen de grond eromheen beter doorwortelbaar.

Nee, de jutezak mag gewoon om de kluit blijven zitten. Dat is zelfs beter. De jute houdt de kluit bij elkaar tijdens het planten en vergaat vanzelf in de grond. De wortels groeien er zonder problemen doorheen. Wij krijgen deze vraag heel vaak, want het voelt tegenstrijdig om een verpakking in de grond te stoppen. Maar jute is een natuurproduct en breekt binnen een paar maanden af.

Let op. Heel soms zit er een nylon jutezak om de kluit in plaats van echte jute. Die moet wel verwijderd worden voor het planten, want nylon vergaat niet in de grond en blokkeert de wortelgroei. Wij geven het altijd expliciet aan als dit het geval is. Twijfel je? Voel aan het materiaal. Echte jute voelt ruw en vezelig, nylon voelt gladder en strakker.

Dat hangt af van de maat van de planten:

• Plantgoed (20 tot 30 cm en 30 tot 50 cm). 5 planten per strekkende meter
• Planten met kluit. 3 tot 4 planten per strekkende meter
• Zeer grote planten met kluit. ongeveer 2,5 planten per strekkende meter

Wil je het per maat precies weten, dan kun je dit schema aanhouden. Het laat ook zien hoe diep je de grond losmaakt en hoe breed je de plantsleuf minimaal maakt.

Bij kluit hangt het aantal stuks ook af van de breedte van de plant en van de grootte van de kluit.

En we leveren natuurlijk geen halve planten. Zie dit zo. Wil je twee strekkende meter planten van 140 tot 160 cm, dan gaan er 5 planten op.

Dit speelt vooral bij plantgoed, waar je 5 planten per meter zet. Het helpt om even voor je te zien hoe je die over de meter verdeelt.

Meet vanaf het begin. De eerste plant zet je rond de 10 cm, daarna elke 20 cm een nieuwe. Je komt dan ongeveer uit op 10, 30, 50, 70 en 90 cm. Aan het begin en aan het eind blijft zo'n 10 cm over.

Een makkelijk ankerpunt: de middelste plant staat precies in het midden, op 50 cm. Van daaruit zet je er twee naar links en twee naar rechts, telkens 20 cm uit elkaar.

Die marge aan weerszijden zorgt ervoor dat de volgende meter er netjes op aansluit. Van de laatste plant naar de eerste van de volgende meter is het dan weer zo'n 20 cm, zonder dat er twee te dicht op elkaar bij de naad komen.

Het komt niet zo nauw. Taxus groeit dicht genoeg om kleine verschillen weg te werken. Zie het vooral als richtlijn zodat je rij gelijkmatig oogt.

Hoeveel planten je nodig hebt, hangt vooral af van de maat. Voor een blok van een meter bij een meter houd je ongeveer dit aan:

• Klein, blote wortel tot 40 cm. 22 tot 24 planten
• 40 tot 60 cm, met kluit. 12 tot 14 planten
• 60 tot 80 cm, met kluit. 7 tot 9 planten
• 80 tot 120 cm, met kluit. 4 tot 5 planten

Een taxusblok bouw je op twee manieren op, met een paar grote planten of met een groepje kleine. Allebei werkt prima, het is vooral een kwestie van budget en geduld. Grote planten staan meteen op hoogte, je betaalt er meer voor maar je blok ziet er ook direct uit als een blok. Kleine planten zijn goedkoper, alleen moet je ze de tijd geven om vol te groeien. Kun je niet wachten, begin dan groot. Heb je geduld en wil je de kosten in de hand houden, dan zijn kleine planten slim.

Zet de planten niet in kaarsrechte rijtjes recht achter elkaar. Veel mooier en sneller dicht is het driehoeksverband, waarbij je elke rij ten opzichte van de vorige laat verspringen, dus om en om. Dat heeft drie voordelen. De planten vullen elkaars gaten meteen op, je kunt niet door het blok heen kijken, en iedere plant krijgt van alle kanten licht. Dat geeft gezondere groei van onderaf.

Hoe je ze precies neerzet, hangt van de maat af. Kleine planten zet je in een paar rijen die om en om verspringen. Bij de grootste maten lukt zigzaggen niet eens meer, want de kluiten zijn zo dik, vaak al 30 tot 40 centimeter breed, dat er geen rijen meer op een vierkante meter passen. Dan werk je met een vierkant. Bij vier planten zet je er een op elke hoek, bij vijf planten vier op de hoeken en een in het midden, net als de vijf op een dobbelsteen. Je blok is dan vanaf dag een overal even vol.

Planten met kluit slaan sneller en veiliger aan dan blote wortel, omdat de fijne haarworteltjes beschermd in de aarde zitten. Vanaf maat 60 tot 80 heb je na het planten en een eerste snoeibeurt meteen een herkenbaar, compact blok staan.

Op de meeste tuingronden is grondverbetering niet strikt nodig, maar het helpt wel. Meng de uitgegraven grond met rijpe compost of goede tuinaarde, zodat de bodem luchtiger wordt en beter doorwortelbaar. Op zware klei voeg je grof zand of lavakorrels toe voor de drainage. Op arme zandgrond is juist extra organische stof belangrijk, om vocht en voeding langer vast te houden.

Bemeste tuinaarde gebruik je nooit puur in het plantgat. Dat is te scherp voor jonge wortels en kan ze verbranden. Meng het altijd goed door de bestaande grond, zodat de overgang naar de omringende bodem geleidelijk blijft. Anders blijven de wortels hangen in een klein, rijk zakje grond en groeien ze de tuin niet in.

Bij najaarsaanplant gebruiken wij geen bemeste tuinaarde. Dan wil je rust en structuur in de bodem, geen groeiprikkel. Gebruik compost of onbemeste tuinaarde. Bij voorjaarsaanplant mag bemeste tuinaarde wel gemengd worden met arme grond, alleen wel met mate.

Taxus stelt één harde eis aan de bodem. Het water moet weg kunnen. Staat de plant langdurig met natte wortels, dan gaat hij achteruit en uiteindelijk dood. Goede drainage is daarom geen luxe maar een voorwaarde.

Hoe je dat aanpakt, hangt af van je situatie. Zandgrond is van nature goed doorlatend en geeft zelden problemen. Kleigrond houdt water vast en vraagt bijna altijd om extra maatregelen. Een laagte in de tuin is lastiger dan een helling, waar het water vanzelf wegloopt.

Hieronder een globaal overzicht van de mogelijkheden.

Voor kleine aanplant kun je vaak zelf iets doen door de grond plaatselijk te verbeteren of op te hogen. Bij grotere hagen of structureel natte grond is het verstandig een hovenier of grondspecialist te laten kijken voordat je begint. Dat voorkomt teleurstellingen achteraf.

Elke situatie is anders, en uiteindelijk ken jij je eigen tuin het best. Wij adviseren graag bij de plantenkeuze. De grond is jouw eigen verantwoordelijkheid.

Als er jarenlang dezelfde planten op een plek hebben gestaan, raakt de grond als het ware uitgewerkt. Bepaalde voedingsstoffen zijn op, en er hopen zich ziektekiemen, schimmels en aaltjes op die juist op die soort azen. Dat noemen we bodemmoeheid. Het speelt niet alleen bij taxus, maar bij vrijwel elke haag die je vervangt door dezelfde of een verwante soort. Een nieuwe haag op precies dezelfde plek groeit dan moeizaam, ook al doe je verder alles goed.

De zekerste oplossing is de grond verversen waar de nieuwe planten komen. Graaf de plantsleuf ruim uit en verwijder ook de oude wortels goed, want achtergebleven wortels kunnen schimmels herbergen en de nieuwe wortels in de weg zitten. Vul aan met verse, schone grond, eventueel gemengd met rijpe, schone compost. Gebruik geen compost van het snoeisel van de oude haag, want daar kunnen dezelfde kiemen in zitten. Zo starten de wortels in schone grond.

Kun of wil je de grond niet verversen, dan zijn er twee andere wegen. Plant de nieuwe haag een stuk naast de oude lijn, in grond waar niet eerder diezelfde soort stond. Of kies een andere soort dan er stond, want bodemmoeheid is grotendeels soortgebonden. Een andere haagplant heeft veel minder last van de kiemen die op de vorige soort azen.

De zakken lijken op elkaar en de namen ook, maar het zijn verschillende dingen voor verschillende doelen. Pak je de verkeerde, dan kan je taxus er last van krijgen. Hieronder zie je per soort wat het is en waarvoor je het gebruikt.

Eén rode draad loopt er doorheen. Meng altijd door je eigen uitgegraven grond en gooi nooit iets puur in het plantgat. Hoe je dat bij het planten precies aanpakt, lees je bij de vraag 'Moet ik de grond verbeteren bij het planten?'.

De grote verschuiving is het terugdringen van veen, ook wel turf. Veen houdt water en voeding stabiel vast en was jarenlang de basis van bijna elke potgrond. Maar het afgraven van veengebieden kost natuur en stoot veel CO2 uit, en daarom is in Nederland afgesproken om er steeds minder van te gebruiken. In plaats daarvan zit er nu vaker compost, houtvezel, kokos of boomschors in de zak.

Die vervangers zijn prima bruikbaar, maar ze reageren anders. Ze houden vaak minder water en voeding vast dan veen, klinken soms sneller in en drogen sneller uit. Een grond met veel houtvezel kan na een droge periode zelfs waterafstotend worden aan de bovenkant, terwijl een ouderwetse veenrijke grond makkelijker weer vocht opneemt. Het voelt dan alsof de grond slechter is, terwijl hij vooral anders reageert. En tussen zakken en merken zit meer verschil dan vroeger.

Voor taxus is dat het opletten waard, want taxus reageert gevoelig op de waterhuishouding en de lucht in de grond. Vooral bij taxus in een pot of bak betekent het dat je niet blind op de zak vertrouwt, maar zelf voelt of de grond nog vochtig is en op tijd water geeft.

Dat kan, maar let goed op de grond. In nieuwbouwwijken is de tuin vaak kale bouwgrond, aangestampt door zwaar materieel, doorspekt met puin, en bedekt met een laag wit ophoogzand. Op dat witte zand groeit vrijwel niets. Het bevat geen voedingsstoffen, houdt nauwelijks vocht vast en wordt in de zomer gloeiend heet. We zien het vaak. Mensen planten hun haag in het witte zand dat de stratenmaker heeft achtergelaten en vragen zich af waarom alles doodgaat.

Een probleem dat vaak over het hoofd wordt gezien is de verdichting van de ondergrond. Als er maandenlang zwaar materieel over de grond heeft gereden, is de bodem ingeklonken. Die verdichte laag laat nauwelijks water door. Je kunt er bovenop prima tuinaarde leggen, maar als de ondergrond dicht zit, blijft het water staan en rotten de wortels weg. Grondbewerking tot op voldoende diepte is daarom essentieel, niet alleen om het witte zand en puin te verwijderen, maar juist ook om die ingeklonken laag open te breken zodat het water kan afvoeren.

Graaf het witte zand en eventueel puin weg tot je bij de oorspronkelijke grond komt, of vervang het door goede tuinaarde. Meng de grond flink met compost en maak hem goed los, minstens zo diep als bij een gewone aanplant, dus zo'n 50 tot 60 centimeter. Bij nieuwbouw mag dat gerust dieper, want het zware materieel heeft de ondergrond flink samengedrukt. Werk door tot je weer losse, doorwortelbare grond hebt. Taxus is niet kieskeurig, maar in dode grond kan zelfs een taxus niet groeien. Plant je in het najaar, gebruik dan compost of onbemeste tuinaarde en geen bemeste tuinaarde. Die geeft een groeiprikkel die je vlak voor de winter niet wilt.

Volgens het Nederlandse burenrecht (artikel 5:42 BW) moet een haag minimaal 50 centimeter van de erfgrens staan, tenzij er een gemeentelijke verordening is die iets anders bepaalt of de buren onderling andere afspraken maken. Controleer dus altijd even je lokale APV. Plant je op precies 50 cm, houd er dan rekening mee dat je de haag aan de kant van de buren ook moet kunnen snoeien.

Het weer is plaatselijk. Het kan bij ons droog en vorstvrij zijn terwijl het bij jou, aan de andere kant van het land, nog hard vriest. Andersom net zo goed. Jouw weer en ons weer lopen dus niet altijd gelijk.

Bij flinke vorst kunnen wij de planten zelf ook niet rooien. Uit bevroren grond komen de wortels niet heel mee. Na veel regen is het veld te nat om te rooien. Rijden we er dan met materieel overheen, dan klinkt de bodem in en beschadigen we de structuur. En ligt er een dik pak sneeuw, dan kunnen we ook niet het veld op.

Kun je de taxus niet planten, of kunnen wij niet rooien? Neem dan tijdig contact met ons op, of met de kweker waar je besteld hebt, en vraag of het ophalen verzet kan worden. Doe dat niet op het allerlaatste moment, want dan zijn de planten vaak al gerooid en liggen ze klaar om opgehaald te worden.

Heb je de taxus al opgehaald en kun je thuis nog niet de grond in? Dan kun je de planten een tijdje opkuilen. Hoe je dat doet, lees je bij de vraag 'Ik haal mijn taxusplanten op maar kan ze niet meteen planten. Hoe bewaar ik ze?'.

Leg de planten zo snel mogelijk uit de zon en uit de wind, bij voorkeur in een schuur, garage of ander beschut plekje. Dek de wortels af met een vochtig laken of een oude deken, zodat ze niet uitdrogen. Gebruik geen plastic. Daaronder kan het broeien en krijgen de planten geen lucht, met verstikking en schimmel als gevolg.

Kun je de planten een paar dagen niet planten, zet ze dan tijdelijk in de grond. Dat heet opkuilen. Graaf een ondiepe geul, leg de wortels erin en gooi er vochtige grond overheen. Zo blijven de wortels beschermd en vochtig tot je ze definitief kunt planten.

Dit is de stap die het vaakst wordt overgeslagen, en juist de belangrijkste. Als je een taxus plant, blijven er altijd holtes met lucht tussen de kluit en de grond eromheen zitten. Wortels die in zo'n holte hangen, drogen uit en groeien niet. Een flinke gietbeurt spoelt de grond tussen de wortels en sluit die holtes.

Doe dit meteen op de dag van planten, en niet zuinig. Laat het water echt de grond in zakken en herhaal het zo nodig. Ook als het die dag regent, geef je water. Regen maakt alleen de bovenste laag nat en zet de grond rond de kluit niet zo aan als een gerichte gietbeurt dat doet. En dat de grond vochtig aanvoelt, zegt niets over de luchtholtes die er na het planten nog tussen zitten.

Daarna geldt het volgende. Het eerste jaar regelmatig water geven, zeker als het droog is. Maar die eerste beurt, direct na het planten, is de beurt die je niet mag overslaan.

Het eerste groeiseizoen is het kwetsbaarst. De wortels zijn nog niet diep genoeg om zelf water te vinden en de plant heeft al zijn energie nodig om aan te slaan. Waar je op moet letten:

• Water. Geef wekelijks een flinke gietbeurt, zeker bij droog of warm weer. Niet elke dag een beetje, maar één keer per week goed doordrenken. Controleer regelmatig op 10 cm diepte of de grond nog vochtig is.
• Snoeien. Snoei in het eerste jaar alleen licht bij aan de zijkanten om vertakking te stimuleren, of knip hooguit een enkele spriet weg die eruit steekt. Snoei nog niet bovenin als de haag de gewenste hoogte nog niet heeft bereikt. Een harde verjongingssnoei in het eerste jaar is uit den boze.
• Bemesting. Of je voedt, hangt af van wanneer je plantte. Bij najaarsaanplant geef je in het plantseizoen geen extra mest. De plant gaat met een rustige, verbeterde bodem de winter in. Bij voorjaarsaanplant mag je licht bijvoeden, maar alleen op arme grond en alleen als je niet al compost of bemeste tuinaarde hebt verwerkt. Overdrijf nooit met stikstof. Dat geeft slappe, kwetsbare groei.
• Mulchen. Breng direct na het planten een laag mulch van 5 tot 8 cm aan rondom de haag. Dat houdt de bodem vochtig, beschermt de jonge wortels tegen hitte en kou, en onderdrukt onkruid dat anders met de nieuwe planten om water en voeding concurreert.

Ja, zonder problemen. In volle zon groeit taxus compacter en dichter, wat juist mooi is voor hagen en vormsnoei. Wel is de vochtbehoefte hoger dan in de schaduw, dus houd daar rekening mee bij het watergeven.

Taxus is een van de weinige coniferen die ook in diepe schaduw nog goed groeit. Dat maakt hem ideaal voor plekken onder bomen, aan de noordzijde van gebouwen, of in besloten tuinen met weinig direct zonlicht. De groei is iets losser en langzamer dan in de zon, maar de plant blijft gezond.

Taxus is een van de weinige haagplanten die het in diepe schaduw goed doet. Dat hij onder bomen kan staan, ligt dus niet aan het licht. Daarover lees je meer bij de vraag 'Kan taxus in de schaduw staan?'.

Het echte probleem onder een boom zijn de wortels van die boom. Die nemen veel vocht en voeding weg, en vlak onder de kroon komt bovendien weinig regen op de grond. Daardoor is het er vaak droger dan je denkt, zeker dicht bij de stam. Een jonge taxus moet daar tegenop wortelen, en dat kost tijd.

Geef de eerste twee tot drie jaar daarom ruim water, bij droogte geregeld een flinke gietbeurt. Hoeveel dat ongeveer is, lees je bij de vraag 'Hoe vaak moet ik taxus water geven?'. Een laag mulch rond de planten houdt de grond langer vochtig. Plant niet pal tegen de stam aan, maar een halve meter of meer naar buiten, waar de worteldruk minder is.

Reken er wel op dat taxus onder een boom langzamer groeit en wat ijler blijft dan op een open plek. Hij redt het, maar je moet hem in het begin een handje helpen.

Dat kan zeker een probleem worden. Bestrating en betonbanden worden warm in de zon en stralen die warmte uit naar de grond ernaast, waardoor de bodem rond de wortels flink kan opwarmen. In een smalle strook is er te weinig bodemvolume om vocht vast te houden, en door wind en reflectie droogt de grond sneller uit dan in een open border. Het resultaat is chronische uitdroging van de wortels, vooral in droge zomers.

Dat kan, maar let op twee dingen. Ten eerste, wees voorzichtig met taxus vlak tegen een geïmpregneerde schutting. Bij sommige impregneermiddelen (met name het oudere CCA-hout met koper en chroom) kunnen stoffen via regen en condenswater in de grond spoelen en wortelschade geven. Moderne impregneermiddelen zijn meestal minder agressief, maar het risico bestaat, zeker als er weinig bodemvolume is. Houd bij twijfel minimaal 30 tot 40 cm afstand tot de schutting.

Ten tweede, taxus heeft aan alle kanten licht nodig om vol te blijven. Zet je een taxus te dicht tegen een muur of schutting, dan krijgt de kant tegen de muur geen licht en wordt die zijde kaal. Dat herstelt zich niet, ook niet met snoeien. Houd daarom altijd voldoende afstand zodat er ook aan de achterkant nog licht bij de plant komt.

We krijgen die vraag regelmatig. Een bedje van 30 of 40 cm onder het raam, eigenlijk geen tuin, net plek voor wat plantjes. Voor taxus is dat geen fijne plek. Niet omdat de haag niet smal kan, maar omdat de wortels het probleem zijn. Taxus wortelt ondiep en breed en wil ruimte onder de grond. In zo'n smalle strook pal tegen de gevel is die ruimte er niet.

Daar komt bij dat de grond langs een gevel vaak droog, warm en arm is. De muur houdt een deel van de regen tegen en geeft in de zomer warmte af, en er is weinig grond om vocht vast te houden. Dan blijft taxus kwakkelen, hoe netjes je hem boven de grond ook snoeit. Het is hetzelfde verhaal als bij een smalle strook tussen stoep en oprit. Niet de snoeibaarheid, maar de standplaats is de beperking.

Voor zo'n plek kun je beter lage vaste planten of kruiden kiezen die met weinig wortelruimte toe kunnen. Twijfel je over een specifieke plek? Bel of mail ons even met de maten, dan denken we mee.

Een buitenunit staat meestal op een paar tegels tegen de gevel, en daar zit het eerste probleem. Geen wortelruimte, net als bij een smalle strook tegen de muur. Daar komt de lucht bij. De unit blaast de hele dag warme of koude lucht uit, en een taxus pal voor die uitblaas droogt uit en wordt aan die kant bruin. Andersom heeft de unit vrije lucht nodig. Staat er iets te dicht voor, dan zuigt hij zijn eigen lucht weer aan en werkt hij minder goed.

Wil je de unit toch uit het zicht? Houd de vrije ruimte aan die de fabrikant voorschrijft (even in de handleiding kijken), en zet de taxus op afstand, opzij of schuin ervoor, in echte grond. Een schermpje naast de unit werkt beter dan een haag er strak omheen.

Ja, en taxus is daar zelfs bijzonder goed voor geschikt. In tegenstelling tot veel andere haagplanten is taxus opvallend tolerant voor luchtvervuiling en uitlaatgassen. Fijnstof, roet en andere vervuiling hebben weinig invloed op de gezondheid van de plant. Dat maakt taxus een uitstekende keuze voor hagen langs drukke straten, opritten en wegen.

Zout trekt vocht weg uit de wortels en de naalden en verstoort de wateropname, en daar krijgt de plant schade van. Te veel zout langs de haag kan daardoor bruine naalden geven, vaak het ergst aan de kant die het dichtst bij het gestrooide pad of de weg staat. Voorkomen is simpel: strooi zo min mogelijk vlak naast de haag, gooi gepekelde sneeuw niet tegen de voet, en gebruik dichtbij liever zand of split tegen de gladheid.

In de praktijk komen mensen er bij ons pas mee als de haag al bruin is. En dan is zoutschade lastig met zekerheid vast te stellen, want bruine naalden hebben veel mogelijke oorzaken. Je kunt het meestal alleen vermoeden uit de situatie: staat de haag pal langs een gepekeld pad of een drukke weg, en is de straatkant duidelijk bruiner dan de tuinkant, dan is zout een kandidaat. Maar bruine naalden komen veel vaker door natte grond, droogte of de taxuskever dan door zout. Welke oorzaken er allemaal zijn, lees je bij de vraag 'Mijn taxus wordt bruin. Wat is er aan de hand?'.

Het goede nieuws is dat zout op een doorlatende zandgrond vanzelf vrij snel wegspoelt met de regen. Is de zoutbron weg en staat de haag niet langdurig in nat, zout water, dan herstelt taxus zich meestal goed. Wacht met snoeien tot het voorjaar, dan zie je welke takken weer uitlopen en welke echt dood zijn. Knip pas daarna het dode hout weg.

Taxus is daar prima geschikt voor. In tegenstelling tot veel loofhagen en bomen verliest taxus nauwelijks blad. Hij is groenblijvend en laat alleen heel geleidelijk wat oude naalden vallen. Je vist er dus veel minder uit het water dan bij een berk, beuk of grove den die zijn naalden laat regenen. Dat dichte, compacte loof maakt taxus juist populair rondom terrassen en zwembaden.

Een incidentele spat chloorwater verdraagt taxus goed. Problemen ontstaan pas als de haag structureel met chloor- of zoutwater wordt natgemaakt, of als water met een hoge chloorconcentratie steeds in de wortelzone terechtkomt. Houd de haag daarom wat van de rand af, zo'n anderhalve meter, en zorg dat overloop- en spoelwater niet telkens richting de wortels loopt.

Taxus is wat grond betreft een van de makkelijkste planten die er zijn. Hij groeit op vrijwel alles: zand, klei, leem, en van licht zuur tot kalkhoudend. Dat maakt taxus vrij uniek onder de coniferen, die vaak kieskeuriger zijn. De enige harde eis is dat de grond goed doorlatend is. Langdurig stilstaand water is de grootste vijand van taxus en leidt tot wortelrot.

• Zandgrond. Taxus groeit hier prima, maar het vochthoudend vermogen is laag. Compost door de grond werken helpt, en mulchen bovenop houdt het vocht vast. Magnesium spoelt op zandgrond sneller uit, dus jaarlijks wat kieseriet strooien is hier extra zinvol.
• Kleigrond. Uitstekend voor taxus. Klei houdt goed vocht en voeding vast. Maar zware klei die in de winter drassig wordt, is een risico. Wij zijn zelf niet echt fan van taxus in hele zware klei. Als je dat toch wilt, is dat op eigen risico, maar bewerk de grond dan altijd goed met grof zand of lavakorrels zodat het water voldoende kan afvoeren. Plant eventueel iets verhoogd.
• Leemgrond. Eigenlijk de ideale grond voor taxus. Leem is vochthoudend maar toch doorlatend, precies wat taxus nodig heeft.
• Veengrond. Het minst geschikt: te nat, te zuur en te weinig structuur. Niet onmogelijk, maar je moet flink verbeteren met compost en zand.

Met de natte winters van de laatste jaren is drainage belangrijker dan ooit. Veel mensen denken dat het genoeg regent, dus dat het waterprobleem is opgelost. Maar taxus verdrinkt juist bij langdurig natte grond. Staat je tuin in de winter regelmatig blank of blijft de grond wekenlang drassig, dan moet je de drainage verbeteren vóór je taxus plant.

Taxus is wat zuurgraad betreft een van de tolerantste haagplanten. Hij groeit goed op grond van licht zuur tot kalkhoudend, en is daarmee veel makkelijker dan bijvoorbeeld rododendron, hortensia of skimmia, die juist een zure grond nodig hebben. Voor taxus hoef je dus zelden iets aan de pH te doen.

Op uitgesproken zure grond, vaak oudere zandgrond of een perceel waar lang naaldhout heeft gestaan, kan wat kalk wel helpen. Kalk maakt voedingsstoffen beter beschikbaar en verbetert de structuur. Maar overdrijven hoeft niet. Taxus vraagt geen kalkrijke grond, hij verdraagt het alleen goed. Strooi je kalk, doe dat met mate en niet in hetzelfde seizoen als een zware bemesting.

Het kan, maar als kwekers zijn wij er geen fan van. Taxus heeft een grof, krachtig wortelstelsel dat de ruimte nodig heeft om zich te ontwikkelen. Dat is een wezenlijk verschil met bijvoorbeeld buxus, die een veel fijnere wortelstructuur heeft en daardoor beter tegen een beperkt wortelvolume kan. In een pot of bak raken de wortels van taxus al snel bekneld. De plant overleeft het wel een aantal jaar, en in een grote bak kan het best lang goed gaan, maar voor langdurig gezonde groei en een sterke plant is de volle grond duidelijk beter.

Wat je ermee doet is uiteraard aan jezelf. Kies je toch voor een pot, neem dan een ruime bak van minimaal 40 liter met drainagegaten, gebruik geen standaard potgrond maar een luchtiger mengsel met grof zand of perliet, en geef regelmatig water en voeding. Maar weet dat de plant in een pot altijd gevoeliger blijft voor droogte en vorst dan in de volle grond.

Taxus is geen windgevoelige plant en kan prima tegen een stevig briesje. Maar op echt winderige standplaatsen, denk aan open velden, hoekpercelen of plekken waar de wind vrij spel heeft, kan aanhoudende gure wind de naalden uitdrogen. Dat geldt vooral in de winter. De wind trekt vocht uit de naalden terwijl de bevroren grond geen water doorlaat naar de wortels. Het resultaat is bruinverkleuring aan de windzijde, die je pas in het voorjaar goed ziet.

Zie ook 'Mijn taxus wordt bruin. Wat is er aan de hand?' voor alle oorzaken van bruine naalden, en het hoofdstuk 'De taxuskalender voor plagen en problemen' voor wanneer winterverbranding in het jaar speelt.

Taxus baccata is zeer winterhard in het Nederlandse klimaat. Zelfs strenge winters met temperaturen onder de min vijftien zijn geen probleem voor een aangeslagen plant. Wat wel schade kan geven is de combinatie van vorst met andere factoren: bevroren grond met gure wind (de naalden verdrogen), late nachtvorst na een zachte periode (jong schot bevriest), of langdurige droogte vóór de winter waardoor de plant met een te lage vochtreserve de vorst ingaat.

Taxus is een van de beste haagplanten als je echt dichte afscherming wilt. Door de fijne, compacte vertakking groeit een taxushaag zo dicht dat je er nauwelijks doorheen kunt kijken, zelfs in de winter. Dat is een groot voordeel ten opzichte van bijvoorbeeld beuk. Die houdt zijn bruine blad weliswaar lang vast, maar is in het vroege voorjaar een paar weken kaal. Taxus is het hele jaar door groen en dicht.

Een volgroeide taxushaag dempt ook geluid. Langs een drukke weg of oprit merk je het verschil. Het is geen geluidsmuur, maar de dichte massa van naalden en takken absorbeert en breekt geluidsgolven, zeker in combinatie met een haag van anderhalf meter of hoger.

Ja, maar houd rekening met een paar dingen. Taxus heeft een stevig wortelstelsel dat behoorlijk wat vocht en voeding uit de grond haalt. Planten die je vlak voor of achter een taxushaag zet, moeten daartegen kunnen. Sterke vaste planten zoals geraniums, hosta's, helleborus en siergrassen doen het goed. Planten met een zwak of oppervlakkig wortelstelsel hebben het lastiger.

Houd ook rekening met licht. De voet van een taxushaag is vaak schaduwrijk, zeker aan de noordkant. Kies daar voor schaduwplanten. Aan de zonkant heb je meer opties.

Zo ziet het taxusjaar er ongeveer uit:

• Vroege voorjaar, februari tot april. De start van het seizoen. Voeden mag nu, een laag compost of milde organische mest, nooit in het najaar. Planten en verplanten kan nog zolang de plant in rust is en het niet vriest. Geef nieuwe aanplant op tijd water als het droog blijft.
• Late voorjaar en zomer, mei tot augustus. Snoeien doe je het liefst rond de langste dag, eind mei tot eind juni, als de eerste groeispurt erop zit. Wil je een bessenvrije of strakke haag, dan knip je in juli of augustus nog een keer bij. Niet snoeien tijdens een hittegolf of in de volle zon. Houd in droge, hete periodes de watergift in de gaten, vooral bij jonge planten. En let op broedende vogels.
• Najaar, september tot november. Het beste plantseizoen voor taxus uit de volle grond. De grond is nog warm en de plant heeft de hele winter en het voorjaar om te wortelen. Snoei na half september niet meer hard, want jong schot bevriest. Een laatste lichte vormbeurt begin september kan nog. Voeden doe je nu niet.
• Winter, december tot februari. Rusttijd. Planten en verplanten kan op een vorstvrije dag nog steeds, zolang de grond niet bevroren is. Verder laat je de haag met rust. Vergeet jong plantgoed niet helemaal, want na een lange, droge vorstperiode zonder sneeuw kan de grond uitdrogen. Geef dan op een zachte dag een beetje water.

Dit is de grote lijn. De details per klus staan in de aparte vragen, over snoeien, bemesten, water geven, planten en verplanten. Onthoud vooral dit. Planten en verplanten in het rustseizoen, snoeien rond de langste dag, voeden in het voorjaar, en water in een droge zomer. Meer vraagt een taxus niet.

Voor wat er door het jaar aan plagen en problemen kan spelen, kijk in het hoofdstuk 'De taxuskalender voor plagen en problemen'.

Bij een vers geplante taxus, met kluit of blote wortel, is water geven het eerste jaar de belangrijkste klus. De meeste planten die het niet redden, gaan dood door te weinig water in de eerste maanden, niet door vorst en niet door gebrek aan mest. Mest doet pas later iets, water bepaalt of de plant aanslaat. Of en wanneer je voedt, lees je bij de vraag 'Moet ik taxus bemesten?'.

Dat geldt voor beide plantvormen, elk om een eigen reden. Een kluit is ouder en heeft meer wortelmassa, maar bij het rooien is de buitenste rand afgestoken, dus de plant moet eerst opnieuw inwortelen. Blote wortel is jonger en kleiner, en die kale wortels mogen na het planten niet uitdrogen. Allebei vragen ze daarom in het begin om ruim water.

Plant je in het natte rustseizoen, in de herfst of winter, dan doet de natuur een groot deel van het werk en geef je veel minder. Het schema hieronder geldt vooral voor planten in het groeiseizoen en voor droge, warme periodes.

Hoe vaak je giet, hangt af van de leeftijd van de plant en van het weer:

• Eerste twee weken. bij droog of zonnig weer elke dag gieten. Is het koel of regent het, kijk dan om de dag en geef pas als de grond bij de kluit droog aanvoelt.
• Week drie tot ongeveer twaalf. twee tot drie keer per week een flinke beurt. Liever in een keer veel dan elke dag een beetje, want zo zoeken de wortels de diepte op.
• Na ongeveer drie maanden. alleen nog bij droogte of warmte. De eerste zomer blijf je controleren, ook als de plant al lijkt aan te slaan.

Een aangeslagen taxus, die langer dan twee jaar op dezelfde plek staat, redt zich in normale jaren prima zonder extra water. In een droge zomer geef je ook zo'n oudere plant gerust een keer een flinke plens, zeker als de naalden dof beginnen te worden.

Hoeveel water je per keer geeft, hangt vooral af van de grootte van de plant. Voor taxus met kluit houd je deze richtlijn aan:

Voor een haag reken je dit door naar het aantal planten per strekkende meter. Reken een kleine kluit op drie planten per meter en 10 tot 15 liter per plant, dan kom je op 30 tot 45 liter per meter per gietbeurt. Plant je blote wortel of klein plantgoed dicht op elkaar, zo'n vijf per meter, reken dan op ongeveer 8 tot 12 liter per strekkende meter per beurt. Op zandgrond of in de hitte mag het overal wat royaler.

In de praktijk hoef je dit niet op de liter af te meten. Een flinke tuingieter is ongeveer 10 liter. Voor een kleine kluit reken je op een tot anderhalve gieter per plant, voor een middenmaat op anderhalve tot tweeënhalve gieter, en voor een grote kluit op drie gieters of meer. Belangrijker dan het precieze aantal is dat het water echt tot bij de kluit doordringt en niet alleen het oppervlak natmaakt.

De grondsoort bepaalt hoe vaak je giet. Zandgrond laat water snel door en houdt weinig vast, dus daar giet je vaker en iets royaler. Kleigrond houdt water lang vast, dus daar giet je minder vaak en let je op dat de plant niet in een badkuip komt te staan. Hoe je natte of slecht doorlatende grond aanpakt, lees je bij de vraag 'Mijn grond is nat of slecht doorlatend, wat moet ik doen voordat ik taxus plant?'.

Op sommige plekken droogt de grond veel sneller uit dan je denkt. Let extra op bij:

• zandgrond
• veel wind
• volle zon
• een plek onder een overkapping of dakrand
• planten dicht tegen een schutting of bestrating

De meest gemaakte fout is elke dag een klein beetje sproeien. Dan blijft alleen de bovenste laag nat, zoeken de wortels niet naar beneden, en bij de eerste hittegolf gaat de plant alsnog onderuit. Maar het kan ook andersom. Taxus heeft een hekel aan natte voeten. Blijft de kluit weken achtereen kletsnat, dan kan hij gaan rotten. De grond moet vochtig zijn, geen blijvend modderbad. Op kleigrond is dat het punt om op te letten, op zandgrond zelden.

Snoei taxus twee keer per jaar. De eerste keer eind mei/begin juni, de tweede keer eind augustus/begin september. Wil je vormsnoei toepassen, bijvoorbeeld bij bollen of figuren, dan kun je tussendoor nog een extra lichte snoeibeurt geven om de vorm strak te houden. Snoei bij voorkeur niet later dan half september, en zeker niet meer hard terugsnoeien laat in het seizoen. Bij een zachte herfst kan eind september nog wel, maar daarna loopt je de kans dat de taxus opnieuw gaat uitlopen. Dat jonge schot heeft dan niet meer genoeg tijd om af te harden vóór de vorst.

Scherp is belangrijker dan duur. Wat je ook kiest, het moet scherp zijn. Een botte schaar knipt de naalden niet af maar scheurt ze kapot, en die rafelige randjes verkleuren bruin. Een goedkope maar scherpe schaar geeft een mooier resultaat dan een dure botte. Slijp of vervang dus op tijd.

De gangbare soorten op een rij:

• Handheggenschaar. twee lange messen, met de hand bediend. Veel controle, lekker stil, voor een korte haag prima. Bij een lange haag wordt het zwaar werk voor je armen.
• Elektrische of accu-heggenschaar. voor een wat langere haag bespaart dit veel tijd en kracht. Een accuschaar is licht en zonder snoer, netstroom is krachtiger maar je sleept een kabel mee. Voor een gemiddelde tuinhaag meestal de beste keuze.
• Handschaar. voor vormsnoei, bollen, kegels en spiralen. Je werkt langzamer maar veel preciezer. Een bypass-schaar, met messen die langs elkaar schuiven, knipt schoner dan een aambeeldschaar en is voor levend groen de betere keuze.
• Telescoop- of stokschaar. voor een hoge haag of hoge vorm scheelt een verlengsteel je het klimmen op de ladder. Iets minder controle, maar veiliger voor het bovenwerk.
• Takkenschaar of snoeischaar. voor de enkele tak die te dik is voor de heggenschaar.

Begin met schoonmaken. Na een snoeibeurt zit er plantensap, vuil en bij taxus vaak kleverige hars op de messen. Veeg het grove eraf en was de messen met warm water en een beetje afwasmiddel. Hardnekkige hars krijg je los met een doek met wat wasbenzine of terpentine. Spoel na en droog de messen goed af.

Ontsmetten doe je apart, en vooral als je in ziek of aangetast hout hebt gesneden. Veeg de schone messen af met alcohol van ongeveer 70 procent, te koop als ontsmettingsalcohol of spiritus. Dat werkt snel en verdampt zonder veel achter te laten. Een verdunde bleekoplossing kan ook, maar bleek bijt het metaal aan, dus spoel en droog daarna meteen. Heb je zieke takken weggeknipt, ontsmet dan ook tussendoor, niet alleen aan het eind.

Tot slot het onderhoud. Droog gereedschap roest niet, dus berg het nooit nat op. Wrijf de messen af en toe in met een dun laagje machine- of slaolie tegen roest en om soepel te blijven knippen. En houd ze scherp. Een scherpe schaar maakt een schone snede, en een schone snede geneest sneller en is minder vatbaar voor ziekte dan een gerafelde.

Absoluut, en daar is taxus zelfs bij uitstek geschikt voor. De fijne, dichte vertakking en het trage, gelijkmatige groeipatroon maken taxus ideaal voor bollen, kegels, spiralen en andere vormen. Je ziet het in kasteeltuinen en landhuizen, maar het kan net zo goed in een gewone tuin. Begin met een jonge plant en snoei vanaf het begin in de gewenste vorm. Hoe eerder je begint met sturen, hoe mooier en strakker het resultaat.

Als je een taxushaag niet snoeit, groeit hij langzaam maar gestaag uit tot een brede, losse structuur. Na een paar jaar wordt de haag bovenin vol en breed, maar onderin steeds kaler doordat de binnenkant te weinig licht krijgt. Je houdt dan een haag over die van buiten groen is maar van binnen hol en bruin. Als solitaire boom of vrij groeiende struik is dat geen probleem, maar voor een strakke, dichte haag is regelmatig snoeien noodzakelijk.

Taxus wordt niet beter van veel mest. Staat de haag er eenmaal goed in, dan heeft hij vaak genoeg aan een jaarlijkse laag compost, of hooguit wat lichte organische mest in het voorjaar. Kies dan iets milds, zoals gedroogde koemestkorrels of een taxus- of coniferenmeststof. Scherpe mest zoals verse kippenmest geeft te veel stikstof en kan jonge wortels verbranden. Voeden doe je van de late winter tot de nieuwe groei begint. Najaarsbemesting is uit den boze. Doe je het toch, dan maakt de plant nog jong, zacht schot, en dat bevriest in de winter.

De grond bepaalt veel. Op zand spoelt voeding snel uit, daar is wat bijvoeden in het voorjaar eerder zinvol. Op klei of leem zit het probleem zelden in voeding maar in lucht en afwatering. Leg de nadruk daar op structuur en drainage.

Kreeg de plant bij het planten al compost of bemeste tuinaarde mee? Dan is extra mest in het begin meestal niet nodig. Overdrijf niet met stikstof. Dat geeft slap, weekgroen blad dat gevoeliger is voor vorst en ziekte.

Een ding vooraf, want het scheelt geld. Taxus wordt niet beter van veel mest. Een jaarlijkse laag compost is voor de meeste hagen genoeg. Zie mest als een aanvulling op arme grond, niet als standaardkost. En overdrijf nooit met stikstof, want dat geeft slap, weekgroen blad dat gevoelig is voor vorst en ziekte. Hoe vaak en hoeveel, dat lees je bij de vraag 'Moet ik taxus bemesten?'.

Organische mest komt van plantaardig of dierlijk materiaal. Hij werkt langzaam, want het bodemleven moet hem eerst afbreken, en juist dat voedt de grond en verbetert de structuur. Voor taxus is dit de fijnste groep. De gangbare soorten:

Verse kippenmest laat je staan. Die zit boordevol stikstof en is te scherp voor jonge wortels.

Kunstmest, ook wel minerale mest, geeft de voeding in directe vorm, zonder dat het bodemleven eraan te pas komt. Hij werkt snel, maar doet niets aan de structuur van je grond. Op de zak zie je vaak drie getallen, de NPK-waarde. Stikstof (N) is voor blad en groei, fosfor (P) voor de wortels, kalium (K) voor de stevigheid. Voor taxus heb je kunstmest zelden nodig. Wil je hem toch gebruiken, kies dan een langzaam vrijkomende korrel en wees zuinig met de stikstof.

Daarnaast zijn er gerichte producten. Een taxus- of coniferenmeststof is een kant-en-klare korrel die op coniferen is afgestemd, veilig gedoseerd en handig. Kieseriet is geen gewone voeding maar puur magnesium, dat helpt bij fletse of bruinige naalden op zandgrond. En kalk is geen voeding maar iets om de zuurgraad te verhogen, wat taxus zelden nodig heeft. Over kieseriet en kalk lees je meer bij de vragen 'Moet ik taxus bemesten?' en 'Heeft taxus kalk nodig en houdt het van zure grond?'.

Tot slot het verschil tussen korrel en vloeibaar. Korrelmest werkt geleidelijk en is voor een haag in de volle grond meestal het handigst, je strooit en klaar. Vloeibare mest werkt sneller maar is kort van duur, en is vooral praktisch voor planten in een pot. Voor taxus in de tuin houd je het op korrels of gewoon compost.

Plant je in het najaar, dan wil je dat de wortels rustig aanslaan in koele, vochtige grond. Geen bemeste tuinaarde en geen extra mest dus. Werk compost of onbemeste tuinaarde door de bodem. In het voorjaar kijk je hoe de haag uitloopt. Staat hij frisgroen, dan is voeding vaak niet nodig. Alleen op arme zandgrond of bij zichtbaar trage groei is wat bijvoeden in het voorjaar zinvol.

Bij voorjaarsaanplant gaat de plant meteen het groeiseizoen in, dus je mag licht bijvoeden. Doe het met beleid. Alleen op arme of zichtbaar zwakke grond, en met een gewone organische meststof, niet zwaar met stikstof. Is er al genoeg compost verwerkt, dan heeft de plant voorlopig voldoende. Bemeste tuinaarde nooit puur, en niet opjagen. Een rustige start met goede grond en water werkt beter dan veel mest.

Mulchen is het bedekken van de kale grond rondom de plant met een laag organisch materiaal, bijvoorbeeld boomschors, houtsnippers of cacaodoppen. Het is niet verplicht, maar wel slim. Zo'n laag van 5 tot 8 cm houdt de bodem vochtig, onderdrukt onkruid en buffert temperatuurschommelingen. Vooral bij jonge aanplant en op droge zandgrond maakt mulch een groot verschil.

Snoeiafval van taxus is giftig en mag niet blijven liggen op plekken waar kinderen of dieren bij kunnen. Gedroogde naalden zijn minstens zo giftig als verse, dus ook op de composthoop is het een risico als er huisdieren of vee in de buurt komen. Het snoeiafval mag in de meeste gemeenten wel bij het groenafval of naar de milieustraat. Twijfel je? Neem even contact op met je gemeente.

Misschien heb je gehoord dat je taxussnoeisel kon inleveren voor de aanmaak van kankermedicijn. Dat klopte jarenlang, want de naalden van de Taxus baccata bevatten een grondstof voor chemotherapie. Die inzameling is in 2025 gestopt. Voor de medicijnen wordt nu een andere taxussoort gebruikt die hier niet groeit en veel meer werkzame stof bevat. Je hoeft je snoeisel er dus niet meer voor apart te houden.

Een aangeslagen taxus (langer dan twee jaar op dezelfde plek) is taaier dan de meeste mensen denken. Taxus komt van nature voor in droge bosranden en op kalkrotsen, en kan behoorlijk wat hebben. Maar bij langdurige hitte en droogte, zoals we de laatste jaren steeds vaker zien, kan ook een volwassen taxus stress krijgen. Let op de vroege signalen. De naalden worden dof en verliezen hun glans, jonge scheuten voelen slap aan, en het groen krijgt een licht grijzige waas. Grijp je dan in met water, dan voorkom je dat de naalden bruin verkleuren.

Bij nieuwe aanplant is het een ander verhaal. Jonge planten hebben nog geen diep wortelstelsel en zijn volledig afhankelijk van water dat jij geeft. Zeker in hete zomers is dat het verschil tussen aanslaan en afsterven.

Een factor die vaak wordt onderschat is wind. Gure of aanhoudende wind droogt de naalden uit, ook als de grond vochtig genoeg lijkt. In de winter is dat extra verraderlijk. De grond is bevroren, de wortels kunnen geen vocht opnemen, maar de wind trekt wel vocht uit de naalden. Staat je taxus op een windvang, houd daar dan rekening mee bij het watergeven en overweeg een windscherm in de eerste jaren.

De groeisnelheid van taxus ligt gemiddeld op 15 tot 25 cm per jaar, afhankelijk van de standplaats, grondsoort en verzorging. Dat is langzamer dan veel andere haagplanten, maar het voordeel is dat een taxushaag compact en dicht groeit en minder snoei nodig heeft om in vorm te blijven.

Taxus is een van de langstlevende bomen van Europa. Er staan exemplaren in Engeland en Wales die geschat worden op meer dan duizend jaar oud. In een gemiddelde tuin zal een taxushaag generaties meegaan. Het is letterlijk een investering voor het leven.

In theorie kan Taxus baccata uitgroeien tot een boom van 15 meter of meer. Als haag wordt taxus meestal op 1 tot 2,5 meter gehouden, maar je kunt hem op elke gewenste hoogte snoeien. Zelfs hagen van 3 tot 4 meter zijn goed beheersbaar.

Een taxushaag kun je op vrijwel elke breedte houden, dat is een van de grote voordelen ten opzichte van bijvoorbeeld laurier of conifeer. Een gangbare breedte is 40 tot 60 cm, maar je kunt taxus ook op 30 cm breed houden als je consequent snoeit. Dat maakt taxus bij uitstek geschikt voor smalle tuinen, paden en plekken waar je geen centimeter wilt missen.

Laat je een taxushaag helemaal vrij groeien, dan wordt hij vanzelf breder. Een volwassen, ongesnoeid exemplaar kan makkelijk anderhalve meter breed worden. Maar dat is zelden de bedoeling bij een haag. Met twee snoeibeurten per jaar houd je hem precies zo smal als je wilt.

Nee. Taxus is wintergroen (of groenblijvend, zoals dat heet) en houdt zijn naalden het hele jaar door. Dat is precies wat taxus zo geschikt maakt als haagplant. Je hebt ook in de winter privacy en een groene aanblik. Wel verliest taxus in het najaar een deel van zijn oudere naalden aan de binnenkant van de plant. Die worden geel en vallen af. Dat is normaal en hoort bij de natuurlijke verversing van het blad.

Het is wel normaal dat taxus er in de winter iets anders uitziet dan in de zomer. De kleur wordt vaak iets matter en donkerder, en het groen kan een tikkeltje bruinig of bronzig worden. Dat is geen ziekte maar een natuurlijke reactie op kou en kort daglicht. Zodra het voorjaar begint en de temperatuur stijgt, trekt de kleur vanzelf weer bij.

Taxus is een late starter. Waar veel andere planten al in maart of april uitlopen, begint taxus pas ergens in april of mei met nieuwe scheuten, afhankelijk van het weer en de standplaats. Die nieuwe uitloop is herkenbaar aan de lichtgroene, zachte naaldpuntjes aan de uiteinden van de takken.

Veel mensen schrikken in het vroege voorjaar omdat hun taxus er nog precies zo uitziet als in de winter, terwijl de rest van de tuin al groen wordt. Dat is normaal. Zolang de naalden donkergroen en stevig zijn, is er niets aan de hand. Taxus neemt gewoon zijn tijd.

Dat hangt af van de startmaat en de plantafstand. Bij klein plantgoed (20 tot 50 cm) met 5 planten per meter duurt het ongeveer drie tot vier jaar voordat de haag echt dicht is. Bij grotere planten met kluit (60 tot 100 cm) met 3 planten per meter kun je binnen één à twee seizoenen al een gesloten haag hebben. Grotere startmaten van een meter of hoger sluiten zich vaak al in het eerste groeiseizoen.

Dat kan, maar het is een zaak van lange adem. Taxusstekken wortelen langzaam, vaak pas na zes tot twaalf maanden, en niet elke stek slaat aan. Na het bewortelen duurt het nog jaren voordat je een plant hebt die groot genoeg is voor een haag. Professioneel gekweekte taxus uit de volle grond heeft een voorsprong van jaren en een wortelstelsel dat veel beter ontwikkeld is.

Hieronder staan de meestgebruikte haagplanten naast taxus, op de punten waar het bij een keuze meestal om draait.

Haagbeuk en beuk houden in de winter dood blad vast. Ze zijn niet wintergroen, maar ook niet kaal.

Absoluut. Sinds de buxusmot en buxusschimmel steeds meer buxushagen verwoesten, stappen veel tuinbezitters over op taxus. Taxus is net als buxus groenblijvend, uitstekend geschikt voor vormsnoei en groeit compact en dicht. Het grote verschil is dat taxus geen last heeft van buxusmot of buxusziekte en daarmee een onderhoudsarmer en duurzamer alternatief is.

Veel mensen twijfelen tussen taxus en laurierkers (Prunus laurocerasus). Hieronder zie je ze naast elkaar.

Voor een slanke, strakke haag die weinig ruimte inneemt is taxus de betere keuze. Wil je snel een brede, groene wand en maakt de breedte niet uit, dan kan laurier een optie zijn.

Het grootste verschil zit in het blad door het jaar heen. Taxus is groenblijvend en houdt het hele jaar zijn groene naalden, ook in de winter. Haagbeuk en beuk verliezen hun blad, maar houden het verdorde bruine blad vaak de hele winter vast, zeker als jonge of gesnoeide haag. Pas als het nieuwe blad in het voorjaar uitloopt, valt het oude eraf. Dat afgevallen blad moet je dan opruimen. Bij taxus heb je dat voorjaarsbladafval niet.

Haagbeuk en beuk worden vaak met elkaar verward, maar het zijn twee verschillende planten. Haagbeuk hoort bij de berkenfamilie, beuk is een echte beuk. Allebei bestaan ze in een groene en een rode vorm, en de rode haagbeuk kleurt van begin af aan roodbruin. Je herkent ze aan het blad. Dat van haagbeuk is kleiner, wat getand en gerimpeld. Dat van beuk is groter, gladder en heeft een glanzende rand.

Haagbeuk en beuk groeien sneller en zijn daardoor eerder op hoogte. Taxus groeit langzamer, maar wel gestaag en dicht. Heb je haast met een hoog scherm, dan ben je met haagbeuk of beuk vaak sneller klaar. Wil je een strakke, fijne haag die je jarenlang in vorm houdt, dan is taxus op zijn plek.

Ook de grond en het vocht spelen mee, en daarin verschillen de drie behoorlijk. Haagbeuk is het veelzijdigst. Hij verdraagt zwaardere en nattere grond het best van de drie, en kan ook drogere periodes redelijk goed aan. Taxus en beuk willen allebei goed doorlatende grond en hebben weinig aan natte voeten, elk om hun eigen reden. Bij taxus is dat het risico op wortelrot, bij beuk het ondiepe wortelgestel dat slecht tegen zuurstofarme, natte grond kan. Bij droogte ligt het anders. Taxus houdt het dan het best vol. Beuk is daar het gevoeligst, met bruine bladranden en vroegtijdig bladverlies, en staat in de drogere zomers van de laatste jaren onder druk.

Snoeien hoort er bij alle drie bij. Een haag blijft alleen strak als je hem regelmatig snoeit, of dat nu taxus, haagbeuk of beuk is. Het verschil zit in hard terugsnoeien op kaal oud hout. Taxus loopt daar het betrouwbaarst weer op uit. Haagbeuk doet dat ook redelijk, maar minder voorspelbaar. Beuk loopt op kaal oud hout slecht uit. Houd er verder rekening mee dat taxus sterk giftig is, zeker voor paarden en vee. Haagbeuk en beuk vormen dat gevaar niet.

Tot slot de levensduur. Taxus kan honderden jaren oud worden, en in Europa staan taxussen van meer dan duizend jaar. Beuk en haagbeuk worden lang niet zo oud. Als haag zijn ze prima voor een mensenleven, maar een taxushaag kan generaties mee.

Anders dan haagbeuk en beuk zijn taxus en hulst allebei groenblijvend. Ze houden het hele jaar hun blad, dus je hebt winter en zomer een groen scherm en geen bruin winterblad om in het voorjaar op te ruimen.

Het grootste verschil zit in het blad. Taxus heeft zachte, fijne naalden waar je zo langs kunt lopen. Hulst heeft hard, glanzend blad dat bij de meeste haagsoorten stekelig is. Dat maakt hulst minder prettig langs een pad of speelplek, maar juist sterk als ondoordringbare, inbraakwerende haag. Een taxushaag is fijn waar mensen dichtbij komen, een hulsthaag houdt mens en dier juist op afstand.

Snoeien kan bij allebei, maar het resultaat verschilt. Taxus geeft met zijn fijne naalden het strakste, egaalste snijvlak en is dé plant voor vormsnoei. Bij hulst worden de grotere bladeren door de heggenschaar deels doorgeknipt, wat tijdelijk wat rommelig oogt met bruine sneeranden. Wil je hulst echt strak, dan werk je liever met een snoeischaar dan met een heggenschaar. Snoei hulst bij voorkeur in het late voorjaar, vlak voordat de nieuwe groei hard wordt, dan vallen de sneeranden minder op.

Hulst staat bekend om zijn rode bessen, een mooie wintersierwaarde en geliefd bij vogels. Die bessen komen alleen aan vrouwelijke planten, en dan nog alleen als er een mannelijke hulst in de buurt staat. Taxus heeft ook rode besjes aan vrouwelijke planten. Wat dat precies zijn, lees je bij de vraag 'Wat zijn die rode besjes aan mijn taxus?'. Houd er rekening mee dat de bessen en zaden van allebei giftig zijn, bij taxus sterker dan bij hulst.

Wil je hulst als haag, dan is de blauwe hulst een veelgevraagde keuze, de Ilex meserveae 'Blue Prince' en 'Blue Princess'. Die zijn extra winterhard en hebben blauwgroen, glanzend blad. De 'Blue Princess' draagt rode bessen, maar alleen als er een 'Blue Prince' in de buurt staat om te bestuiven. Qua standplaats lijken taxus en hulst op elkaar. Allebei kunnen ze in zon en halfschaduw, en allebei willen ze goed doorlatende grond zonder natte voeten.

Taxus is het hele jaar groen. Liguster is halfwintergroen. In een zachte winter houdt liguster het grootste deel van zijn blad, maar in een koude winter laat hij flink wat vallen. Voor een scherm dat ook in de winter dicht en groen blijft, is taxus betrouwbaarder.

Liguster is een van de snelste haagplanten die er is, en goedkoop. Je hebt er snel een groene wand mee. Taxus groeit langzamer en is duurder, maar dat haal je terug in jaren rust en een haag die strak blijft.

Juist door die snelle groei vraagt liguster meer onderhoud. Snoei je hem niet twee tot drie keer per jaar, dan wordt hij snel ijl en kaal onderin. Taxus groeit rustiger en blijft met één snoeibeurt per jaar vaak al netjes en dicht. Op de lange duur is taxus dus de minder bewerkelijke van de twee.

Liguster is verder weinig kieskeurig en kan tegen vrijwel elke grond, ook in de stad. Wel heeft liguster sterke, gulzige wortels die water en voeding weghalen bij de planten ernaast. Taxus wil goed doorlatende grond zonder natte voeten, maar laat de border eromheen meer met rust.

Een verschil dat je niet altijd verwacht, is de bloei. Liguster bloeit in juni en juli met witte pluimen die sterk geuren. De een vindt dat heerlijk, de ander te zwaar, en voor sommige mensen is die geur een reden om geen liguster te nemen. Taxus heeft geen opvallende bloei en geen geur.

Houd er rekening mee dat allebei giftig zijn, taxus in alle delen op het rode vruchtvlees na, liguster in blad en zwarte bessen. Die zwarte bessen zijn voor mensen giftig, maar vogels eten ze graag. En waar een ligusterhaag het een aantal decennia doet, kan een taxushaag generaties mee.

Net als taxus zijn thuja en leylandii het hele jaar groen. Het grote verschil zit in wat er gebeurt als je ze terugsnoeit.

Taxus loopt weer uit op oud, kaal hout. Snoei je te ver terug, of is een stuk kaal geworden, dan komt het meestal gewoon weer dicht. Bij thuja en leylandii kan dat niet. Snoei je in het kale, bruine hout, dan blijft die plek kaal. Een conifeer die vanonderen of vanbinnen kaal is, krijg je niet meer groen. Daarom is taxus veel vergevingsgezinder en kun je hem na jaren nog terugbrengen in vorm.

Leylandii is een van de allersnelste haagplanten en wordt zonder strak bijhouden razendsnel hoog en breed. Veel burenruzies over te hoge hagen gaan over leylandii. Thuja groeit ook hard. Coniferen als leylandii hebben bovendien gulzige, oppervlakkige wortels die veel water en voeding wegzuigen bij de planten ernaast. Taxus groeit langzamer en blijft daardoor beter beheersbaar voor een nette, afgemeten haag.

Er bestaan ook rustiger groeiende thuja's, zoals de Thuja occidentalis 'Smaragd', die populair zijn als nette haag. Die zijn beter te beheersen, maar ook zij lopen niet uit op kaal hout, dus het nadeel bij hard terugsnoeien blijft.

Coniferen kunnen lelijk verkleuren. Thuja kleurt in de winter vaak brons tot bruin, en bij droogte of ziekte ontstaan er kale bruine plekken die niet meer herstellen. Taxus blijft het hele jaar diepgroen en herstelt zich wel.

Houd er rekening mee dat taxus sterk giftig is. Ook thuja bevat een giftige stof, thujon, al is die minder acuut gevaarlijk dan taxus. En waar een coniferenhaag het meestal een aantal decennia doet en dan vervangen moet worden, kan een taxushaag generaties mee.

Het grootste verschil is de hoogte. Lonicera nitida blijft van nature laag en wordt zelden hoger dan twee meter, ook als je er niet in snoeit. Daarmee is het een mooie plant voor een laag haagje, bijvoorbeeld in de voortuin. Maar verder dan dat komt hij niet. Taxus kun je net zo goed laag houden voor zo'n voortuinhaagje, en tegelijk optrekken tot drie, vier meter of hoger voor een stevige privacyheg. Weinig haagplanten kunnen dat allebei. Die veelzijdigheid is een van de sterke punten van taxus.

Voor een laag haagje is Lonicera nitida een prima optie. Hij heeft klein, donkergroen blad, groeit snel en is goedkoop, en wordt in tuincentra vaak als alternatief voor buxus aangeboden.

Op twee punten scoort Lonicera nitida juist iets ruimer dan taxus. Hij groeit op vrijwel elke grondsoort, van zand tot klei en veen, zolang er maar geen water blijft staan. Taxus is daarin wat kieskeuriger, zeker op zware, natte klei. En Lonicera nitida verdraagt schaduw nog iets beter dan taxus. Voor een donkere plek, bijvoorbeeld langs een noordmuur of onder bomen, is hij zelfs net iets geschikter.

Bij snoeien lijken ze meer op elkaar dan je zou denken. Allebei lopen ze weer uit op oud hout, dus je kunt ze allebei hard terugzetten en ze komen terug. Het verschil zit in het ritme. Lonicera nitida groeit zo hard dat je hem twee tot drie keer per jaar moet knippen om hem strak te houden, en hij gaat snel slordig openliggen, zeker onder een pak sneeuw. Taxus houdt zijn vorm veel langer en is met één snoeibeurt per jaar vaak al netjes.

Qua ziektes en ongedierte zijn allebei vrij gezond. Taxus is opmerkelijk robuust zolang de grond goed doorlatend is, met wortelrot bij natte grond als belangrijkste zwakte. Bij Lonicera nitida is het zwakke punt niet zozeer ziekte, maar dat hij vanonderen kaal en slordig kan worden en dan lastig weer mooi dicht te krijgen is. Bladluizen kunnen voorkomen en zorgen voor krullende bladpunten, maar zijn zelden een ernstig probleem.

Dat openliggen heeft ook met de levensduur te maken. Een knipheg van Lonicera nitida wordt vaak na tien tot vijftien jaar slordig en dan vervangen. Een taxushaag kan vijftig of honderd jaar mee en wordt met de jaren juist steviger en mooier. Wil je eenmalig planten en daarna tientallen jaren een strakke heg, dan is taxus de keuze.

Nog een verschil. Taxus is giftig, Lonicera nitida niet. Voor een tuin met dieren of jonge kinderen kan dat meewegen.

Ilex crenata, de Japanse hulst, heeft klein, glanzend blad dat sterk op buxus lijkt. Daarmee is het de bekendste buxusvervanger voor een laag, strak haagje, bolletjes of vormsnoei. Maar net als buxus blijft Ilex crenata laag. Voor een hoge heg of erfafscheiding is hij niet de plant. Taxus kun je net zo goed laag en strak houden, en tegelijk optrekken tot een hoge heg. Die hele range van laag tot hoog haal je met taxus uit één plant. Of taxus zelf een goede buxusvervanger is, lees je bij de vraag 'Is taxus een goed alternatief voor buxus?'.

Op de grond is taxus de makkelijkste van de twee. Taxus verdraagt veel grondsoorten, ook kalkrijke, zolang het maar niet te nat is. Ilex crenata is kieskeuriger. Hij wil goed doorlatende, eerder zure en humusrijke grond, en heeft een hekel aan kalk en aan natte voeten. Op de verkeerde grond gaat hij geel zien of krijgt hij wortelproblemen. Let hierbij op een valkuil. Buxus houdt juist van kalk, Ilex crenata niet. Plant je Ilex crenata in de oude buxusgrond zonder die eerst goed te verbeteren, dan kan hij daar slecht op gedijen.

Allebei laten ze zich goed knippen en in vorm houden, en allebei lopen ze weer uit op oud hout. Ilex crenata groeit langzaam, net als buxus, en blijft daardoor mooi compact. Taxus groeit ook rustig en houdt zijn vorm lang.

Uit eigen ervaring weten we dat een jonge Ilex crenata na het planten vaak een paar jaar stilstaat voordat hij goed wegloopt, en dat hij gevoelig is voor strenge vorst. Taxus is duidelijk winterharder en pakt na aanplant doorgaans ook sneller door.

Nog een verschil. Taxus is sterk giftig, en de bessen van Ilex crenata zijn licht giftig. Voor een tuin met dieren of jonge kinderen kan dat meewegen.

Ja. Taxus baccata 'Semperaurea' heeft geelgroen blad en geeft een lichter accent in de tuin. Taxus baccata 'Fastigiata Robusta' groeit zuilvormig met donkergroen blad. Er zijn ook vormen met goudgele naaldpunten, zoals 'Elegantissima'. Deze gekleurde vormen groeien meestal iets langzamer dan de gewone groene taxus.

Taxus baccata is de inheemse Europese taxus, die hier van nature voorkomt en al eeuwenlang voor hagen en vormsnoei wordt gebruikt. Taxus media is een kruising tussen Taxus baccata en de Japanse Taxus cuspidata. Het verschil zit vooral in de groeiwijze.

Wij kweken en verkopen Taxus baccata, omdat die voor haagdoeleinden in het Nederlandse klimaat simpelweg de beste keuze is.

Over het exacte aantal zijn botanici het niet eens. De meesten houden het op een soort of negen, een veelgebruikte lijst komt op tien of twaalf, en één onderzoeker telde er zelfs vierentwintig. Het probleem is dat de soorten sterk op elkaar lijken en vooral op hun herkomst uit elkaar worden gehouden. Vroeger zag men ze daarom soms als ondersoorten van één taxus.

De bekendste soorten op een rij:

• Taxus baccata. de gewone of Europese taxus, inheems in Europa tot in Noord-Afrika en West-Azië. Dit is de onze.
• Taxus cuspidata. de Japanse taxus, uit Japan, Korea en het noordoosten van Azië. Goed bestand tegen strenge kou.
• Taxus brevifolia. de Pacifische taxus, uit het westen van Noord-Amerika. Uit de bast hiervan werd ooit het kankermedicijn taxol gehaald.
• Taxus wallichiana. de Himalaya-taxus, uit de bergen van Azië.
• Taxus canadensis. de Canadese taxus, een lage struik uit het noordoosten van Noord-Amerika.

Daarnaast zijn er nog een paar zeldzamere soorten uit China, Mexico en Florida. En er is een veelgebruikte kruising, de Taxus media. Die ontstond rond 1900 in Amerika uit de Europese baccata en de Japanse cuspidata, en vormt de basis van veel tuincultivars.

Het echte werk zit in de cultivars. Er zijn er meer dan vierhonderd benoemd, bijna allemaal afgeleid van baccata of cuspidata. Een paar die je vaak hoort:

• Taxus baccata 'Fastigiata', de Ierse zuiltaxus. een smalle, rechtopstaande zuil. Ontdekt rond 1780 door een boer in Ierland en sindsdien via stek vermeerderd. Omdat de oorspronkelijke plant vrouwelijk was, dragen alle echte Ierse taxussen bessen.
• Taxus media 'Hicksii'. een populaire zuilvorm voor smalle hagen, meestal vrouwelijk en dus met bessen.
• Taxus media 'Hillii'. vrijwel dezelfde vorm, maar mannelijk, dus zonder bessen. Die kwam al langs bij de bessenvrije haag.
• Gouden taxussen. selecties met geelgroen of goudgeel blad. Meer daarover lees je bij de vraag 'Zijn er taxussoorten met een andere kleur?'.

En wij? Wij houden het bij de wilde Taxus baccata uit de volle grond. Niet omdat het niet anders kan, maar omdat dat de soort is die hier van nature thuishoort. Hij is gemaakt voor ons klimaat en onze grond, winterhard, schaduwverdragend en wordt eeuwenoud. Geen veredelde verrassing, maar de beproefde basis voor een haag die generaties meegaat.

Wij verkopen graag taxus, maar niet als het de verkeerde plant voor jouw situatie is. Eerlijk is eerlijk, in een paar gevallen kun je beter iets anders kiezen.

Op structureel natte grond die in de winter lang drassig blijft of onder water staat. Taxus verdraagt veel, maar geen wortels die permanent in het water staan. In zulke grond gaan ze rotten. Verbeter eerst de drainage, of kies een plant die wel tegen natte grond kan.

In smalle plantenbakken of potten. Taxus heeft een grof, krachtig wortelstelsel dat de volle grond nodig heeft. In een krappe bak blijft hij achter en wordt hij gevoelig voor droogte en vorst.

Pal naast een weiland met paarden, schapen of geiten. Taxus is voor deze dieren dodelijk giftig, ook het snoeiafval. Grenst je perceel direct aan een weide, dan is taxus het risico simpelweg niet waard.

En tot slot als je verwacht binnen twee jaar een dichte haag van drie meter te hebben. Taxus groeit gestaag, niet hard. Wil je heel snel hoogte, dan is taxus een teleurstelling. Voor wie geduld heeft is hij juist een aanwinst voor generaties.

Veel mensen kennen taxus alleen als haagplant, maar taxus doet het minstens zo goed als losstaande plant in de tuin. Een solitaire taxus kan uitgroeien tot een statige, groenblijvende boom die tientallen jaren meegaat. Je kunt hem ook als gesnoeide bol, kegel, spiraal of een andere vorm in het gazon of de border zetten. Dat geeft je tuin het hele jaar door structuur en groen, ook in de winter als de rest van de tuin kaal is.

Als je een taxus vrij laat groeien, ontwikkelt hij zich tot een brede, dichte struik of boom met een mooie, natuurlijke vorm. Dat vraagt nauwelijks onderhoud. Af en toe een dode tak eruit en verder laten groeien. Wil je een strakke vorm, dan snoei je hem twee tot drie keer per jaar bij, net als bij een haag.

Taxus is tweehuizig, er zijn aparte mannelijke en vrouwelijke planten, en alleen de vrouwelijke krijgen de rode besjes. Maar aan de naalden, de kleur of de vorm van de plant zie je dat niet. Het grootste deel van het jaar is het geslacht simpelweg onzichtbaar.

Is de plant oud genoeg om te bloeien, dan kun je in het vroege voorjaar aan de onderkant van de takken kijken. Mannelijke planten hebben dan duidelijke, ronde, lichtgele bolletjes van een paar millimeter. Tik je ertegen, dan komt er een wolkje geel stuifmeel vanaf. Vrouwelijke planten hebben heel kleine, groene bloempjes van amper een millimeter, net minuscule dennenappeltjes. Die vallen nauwelijks op en geven geen stuifmeel. Zie je in maart of april geen gele bolletjes terwijl de plant wel volwassen is, dan heb je vrijwel zeker een vrouwtje.

Wij kweken de wilde Taxus baccata, geen geselecteerde cultivar. Mannetjes en vrouwtjes staan dus gewoon door elkaar in het veld. Bij jonge planten, zoals wortelgoed of kleine potplanten, is het geslacht fysiek nog niet te bepalen, want die zijn nog niet volwassen genoeg om te bloeien. We kunnen vooraf dus niet garanderen of een jonge baccata mannelijk of vrouwelijk wordt. Eerlijk is eerlijk.

Een taxus bloeit en draagt alleen op het hout van vorig jaar. De nieuwe scheuten van dit jaar leveren pas het volgende voorjaar bloemknoppen op. Knip je die scheuten er telkens af voordat ze knoppen zetten, dan komt het nooit zover. Geen bloem, geen bes.

Waar een gewone taxushaag prima toe kan met een of twee snoeibeurten, knip je een bessenvrije haag minstens drie keer per jaar strak. Het ritme ziet er zo uit:

• Eerste beurt, mei of juni. Snoei direct na de eerste groeispurt, het liefst nog voor de langste dag rond 21 juni.
• Tweede beurt, juli of augustus. Knip tussendoor strak zodra je nieuwe scheuten ziet uitsteken.
• Derde beurt, september. Een laatste onderhoudsbeurt, zodat de haag strak de winter in gaat en geen knoppen aanlegt voor het voorjaar.

Onze baccata is de wilde soort, geen geselecteerde cultivar. In een partij staan mannelijke en vrouwelijke planten gewoon door elkaar, en alleen de vrouwelijke krijgen bessen. Een baccata-haag is dus van nature een mix, en er kunnen altijd wat bessen in komen. Met het snoeiregime hierboven houd je dat terug tot bijna niets.

Het begint met voorkomen. Een taxus op een plek die hem past, met goede afwatering en niet te natte voeten, en niet overvoerd met stikstof, heeft gewoon weinig last van ziekten en plagen. Veel problemen zijn eigenlijk standplaatsproblemen, geen plaag die je weg moet spuiten.

Komt er toch iets, dan is er bijna altijd een zachte oplossing. Tegen de larven van de taxuskever zet je aaltjes in, een biologisch bestrijdingsmiddel. Wolluis veeg of spuit je weg, of je dept het met wat alcohol. Spint pak je met water en zo nodig roofmijten. En bruine of gele plekken wijzen meestal op de grond of de wortels, niet op een plaag, dus daar helpt geen gif maar betere drainage of voeding. De aparte vragen in dit hoofdstuk lopen dat stuk voor stuk na.

Een chemisch middel is dus zelden nodig, en voor particulieren is het aanbod sowieso beperkt. Grijp er hooguit naar als alles faalt en de plant er echt aan onderdoor dreigt te gaan, en lees dan altijd eerst goed de verpakking. In de meeste tuinen blijft de spuitbus in de kast, en dat is maar goed ook, voor jou en voor de beestjes die je juist wilt houden.

Bruinverkleuring is het meest voorkomende probleem bij taxus, en er zijn meerdere mogelijke oorzaken:

• Te natte voeten. De nummer één oorzaak. Taxuswortels rotten bij langdurig stilstaand water. De naalden verkleuren bruin van binnenuit en vanaf de basis van de plant naar boven toe. Controleer de drainage.
• Droogte. Vooral bij jonge planten of taxus in smalle stroken naast bestrating. De naalden worden eerst dof, dan bruin. Bij droogte begint de verkleuring aan de buitenkant en de toppen van de plant, omdat daar de meeste verdamping plaatsvindt.
• Strooizout. Taxus langs wegen of opritten kan schade oplopen door strooizout in de winter. De schade wordt pas zichtbaar in het voorjaar.
• Vorstschade. Na een strenge winter kunnen naalden bruin kleuren, maar taxus herstelt zich hier meestal vanzelf van in het voorjaar.
• Gure wind. Aanhoudende koude wind droogt de naalden uit, zeker in de winter wanneer de grond bevroren is en de wortels geen vocht kunnen opnemen. Samen met felle winterzon heet dit winterverbranding, al verbrandt er niets. De naalden verdampen vocht dat de bevroren grond niet kan aanvullen, dus de plant droogt uit. De schade lijkt op droogteschade en zit vooral aan de wind- of zonkant.
• Phytophthora. Een agressieve wortelrot die hele planten kan doden. Herkenbaar aan een bruinverkleuring die zich snel uitbreidt, vaak in combinatie met een natte standplaats.

Dat is de taxuskever, oftewel de gegroefde lapsnuitkever (Otiorhynchus sulcatus). De volwassen kevers zijn nachtactief en vreten halfronde happen uit de naaldranden. Dat is lelijk maar niet levensbedreigend. Het echte gevaar zijn de larven, dikke witte C-vormige beestjes die ondergronds de wortels opvreten. Een zware larvenaantasting kan een hele plant doen afsterven.

Naast de taxuskever kunnen ook engerlingen (larven van de meikever en andere bladsprietkevers) de wortels van taxus aantasten. Engerlingen zitten vooral in gazons, maar staat je taxushaag naast het gazon en heb je daar engerlingen, dan is de kans groot dat ze ook aan de taxuswortels gaan vreten. De schade is vergelijkbaar. De plant verzwakt, wordt dof en kan uiteindelijk afsterven.

Die witte propjes lijken op kleine plukjes watten en zitten meestal op de twijgen, in de oksels van de takjes of dicht bij de stam. Dat is de wasachtige bescherming van de wolluis, met de beestjes eronder. Ze zuigen sap uit de plant, waardoor de scheuten vergelen en hij minder fris groeit.

Vaak zie je er meer omheen. De takken worden plakkerig van de honingdauw die de luizen uitscheiden, en daarop komt soms een zwarte roetdauw. Lopen er mieren over de plant, dan is dat ook een teken. Die houden de luizen als melkvee en beschermen ze.

Wolluis komt op taxus minder vaak voor dan de taxuskever of schimmel, maar uitgesloten is het niet. Hij duikt vooral op bij beschutte plekken met weinig luchtbeweging, bij planten die al verzwakt zijn, na een lange droge periode, en bij taxus in een pot of strak tegen een muur of schutting.

Aanpakken doe je het liefst zonder zware middelen. Bij een lichte aantasting veeg je de propjes weg of spoel je ze eraf met een stevige waterstraal. Zitten er takjes vol, knip die er dan uit. Helpt dat niet genoeg, dan kun je de plant inzetten met lauwwarm water en een beetje groene zeep. Doe dat niet in de volle zon. En geef natuurlijke vijanden zoals lieveheersbeestjes en sluipwespen de ruimte, want die ruimen wolluis voor je op.

Spint, of spintmijt, is geen insect maar een heel klein spinachtig beestje van amper een halve millimeter. Met het blote oog zie je de diertjes nauwelijks, wel het gevolg van hun werk. Ze zuigen plantensap uit de naalden, waardoor het groen zijn frisse kleur verliest en grauw, grijzig of bronsachtig wordt. Houd je een wit vel papier onder een takje en tik je erop, dan zie je de minuscule stipjes bewegen.

Spint houdt van warm, droog en stoffig. Een taxus tegen een warme muur, onder een afdak of op een beschutte hoek waar weinig regen komt, loopt het meeste risico. Vooral in een droge, hete zomer kan het snel gaan. Een taxus op een normale, niet te droge plek heeft er zelden last van, want spint en vocht gaan slecht samen.

Verwar spint niet met andere problemen. Een grauwe waas met fijn spinrag wijst op spint. Een witte, pluizige prop is wolluis, daarover lees je bij de vraag 'Er zit een witte, pluizige waas op mijn taxus. Wat is dat?'. Wordt de hele plant geel of dof zonder spinrag, kijk dan bij de vraag waarom een taxushaag geel of dof wordt, want dan zit het vaak in de grond of de voeding.

Naast Phytophthora (zie hierboven) komt Pestalotiopsis voor, ook wel taxussterfte genoemd. Je ziet dan individuele takken die bruin worden en afsterven, vaak na een periode van stress (droogte, beschadiging, slechte drainage). Snoei aangetaste takken ruim weg en verbeter de groeiomstandigheden.

Ja, dat kan. Hondenurine is geconcentreerd en bevat veel stikstof en zouten. Op de plek waar steeds tegen dezelfde planten geplast wordt, kunnen naalden bruin verkleuren en takken afsterven. Vooral lage haagjes en de onderkant van grotere hagen zijn kwetsbaar.

Bij katten is de schade meestal minder zichtbaar. Katten plassen niet tegen de haag zoals honden dat doen, maar graven een kuiltje aan de voet van de plant. Kattenurine is wel geconcentreerder dan die van honden. Als meerdere katten steeds dezelfde plek gebruiken, kan de grond daar verzuren en kunnen de wortels schade oplopen.

Ja, en dit is een stille doodsoorzaak die we vaker zien dan je zou denken. Middelen op basis van glyfosaat (zoals Roundup) zijn niet-selectief. Ze doden alles wat groen is. Als je onkruidverdelger spuit in de buurt van je taxushaag en er waait een beetje nevel richting de planten, is dat genoeg om schade te veroorzaken. De naalden verkleuren geel tot bruin, vaak vlekkerig en ongelijkmatig, en het kan weken duren voordat je de schade ziet.

Ook via de grond kan het misgaan. Spuit je onkruidverdelger op onkruid vóór de haag, dan neemt de taxus het middel via de wortels op.

Denk ook niet dat natuurlijke middelen vanzelf veilig zijn. Azijn wordt vaak als groen alternatief tegen onkruid gebruikt, maar taxus kan er niet tegen. Het verbrandt het blad en verzuurt de grond rond de wortels.

Geelverkleuring is iets anders dan bruinverkleuring en heeft vaak andere oorzaken:

• Stikstofgebrek. De meest voorkomende reden. De plant krijgt te weinig voeding, vooral op arme zandgronden. Wat compost of organische mest in het voorjaar lost dit meestal op.
• Magnesiumgebrek. Naalden worden lichtgroen tot geelachtig, vooral de oudere naalden. Herkenbaar doordat de verkleuring niet vlekkerig is maar gelijkmatig. Strooi kieseriet (magnesiummeststof) in het voorjaar.
• Chlorose door te natte voeten. Bij langdurig te natte grond kunnen de wortels geen voedingsstoffen meer opnemen, ook al zitten die wel in de bodem. Het blad wordt dan vaal en gelig. Verbeter de drainage.
• Natuurlijke naaldval. Taxus verliest in het najaar een deel van zijn oudere naalden aan de binnenkant. Die worden geel en vallen af. Dat is volkomen normaal en geen reden tot zorg.

Wortelrot (meestal veroorzaakt door de schimmel Phytophthora) begint ondergronds en is daardoor lastig vroeg te herkennen. De eerste signalen bovengronds zijn naalden die dof worden en verkleuren van groen naar geelbruin, vaak in korte tijd. De verkleuring begint meestal aan één kant of bij een paar planten in de rij, niet gelijkmatig over de hele haag. Trek je voorzichtig aan een aangetaste plant, dan geeft het wortelstelsel makkelijk mee. Gezonde wortels zitten stevig, rotte wortels zijn bruin, zacht en breken af.

Met de nattere winters van de laatste jaren is dit een steeds belangrijker punt. Taxus is verrassend goed bestand tegen droge zomers, maar veel slechter tegen een bodem die wekenlang verzadigd of drassig blijft. Het probleem is niet het water zelf, maar zuurstofgebrek. In een verzadigde bodem zit geen lucht meer, en wortels die niet kunnen ademen sterven af. Daar komt vaak wortelrot achteraan.

Het verraderlijke is dat de schade lijkt op droogteschade. Een taxus met verdronken, rottende wortels kan geen water meer opnemen en kleurt dof en bruin, precies zoals een plant die uitdroogt. Mensen geven dan nog meer water, terwijl de bodem al verzadigd is. Kijk daarom bij bruinverkleuring in een natte periode niet naar de naalden maar naar de grond. Staat die plasnat of ruikt de bodem zuur, dan is verdrinking de oorzaak en niet droogte.

De oplossing zit in afvoer, niet in minder regen. Op grond die structureel nat blijft, moet je vóór het planten de drainage verbeteren of de taxus verhoogd planten.

Een taxus die niet groeit is bijna altijd een taxus die stress heeft. De meest voorkomende oorzaken:

• Net aangeplant. In het eerste jaar stopt taxus zijn energie in wortelherstel, niet in zichtbare groei bovengronds. Dat is normaal. Pas in het tweede seizoen zie je de planten echt groeien. Geduld is hier het sleutelwoord.
• Droogtestress. Te weinig water remt de groei direct. De plant overleeft wel, maar doet het minimale. Controleer of de grond op 10 cm diepte nog vochtig is.
• Te natte grond. Bij langdurig natte wortels kan de plant geen voeding opnemen en stagneert de groei. Controleer de drainage.
• Voedingstekort. Vooral op arme zandgrond of in uitgeputte bouwgrond krijgt taxus te weinig voeding. Wat compost of organische mest in het voorjaar helpt.
• Te veel schaduw. Taxus groeit in de schaduw, maar in zeer diepe schaduw (onder dichte bomen of tegen een noordmuur) gaat de groei wel flink langzamer.
• Wortelconcurrentie. Staat de taxus vlak naast een grote boom of dichte begroeiing? Dan pikken de buren het water en de voeding in.

Dit is een veelgehoorde vraag. De planten kwamen samen van het veld, staan in dezelfde rij, en toch loopt de ene voor op de andere. Meestal ligt dat niet aan de planten, maar aan wat er onder de grond gebeurt. Over een haag van een paar meter kan de bodem flink verschillen.

De gebruikelijke oorzaken zijn een verborgen puinplek of bouwzand waar de wortels niet doorheen komen, een verdichte (ingeklonken) laag die water en wortels tegenhoudt, een plek die natter is dan de rest, of meer wortelconcurrentie van een nabije boom of struik. Ook licht speelt mee. Een plant die meer in de schaduw of in de wind staat, groeit trager dan zijn buurman in de zon en luwte.

Het hoeft trouwens niet altijd aan de grond te liggen. Soms zit er onder één plant een storende laag of een verborgen obstakel waar de wortels niet langs kunnen. En heel soms vreten de larven van de taxuskever aan de wortels van juist die ene plant, waardoor hij achterblijft. Blijft er één achter terwijl de rest goed doorgroeit, kijk dan ook naar de wortels en naar mogelijke vraat.

Meestal trekt dat ongelijke groeien zich na een paar jaar recht, zeker als je de achterblijvers wat extra aandacht geeft. Blijft een enkele plant duidelijk achter, graaf dan voorzichtig in de wortelzone om te kijken of er puin, een storende laag of natte grond zit.

Taxus groeit richting het licht. De kant die de meeste zon of het meeste open licht krijgt, maakt meer groei en wordt dichter. De schaduwkant blijft achter. Daardoor kan een haag schever gaan staan of aan één kant boller worden, zeker als hij tegen een muur, schutting of gebouw staat.

Soms zit het niet in het licht maar in de grond. Een kant die natter, droger of armer is dan de rest groeit anders. En aan een hoek of het uiteinde van een haag staat vaak meer licht en lucht, waardoor die plek harder loopt. Gaat het om losse planten die uit de pas lopen in plaats van één kant, kijk dan bij de vraag 'Waarom groeit de ene taxus sneller dan de andere in dezelfde haag?'.

Je stuurt het bij met snoei. Snoei de sterke, volle kant wat steviger terug en de zwakke kant licht. De zwakke kant krijgt dan relatief meer licht en groeiruimte en haalt zijn achterstand langzaam in. Doe dat een paar jaar achter elkaar, dan trekt de haag recht. Hoe en wanneer je snoeit, lees je bij de vraag 'Wanneer en hoe moet ik taxus snoeien?'.

Bij zware sneeuwval of ijzel kan het gewicht de takken van een taxushaag uit elkaar drukken of naar beneden buigen. Dat ziet er dramatisch uit, maar taxus is veerkrachtig en herstelt zich in de meeste gevallen vanzelf zodra de sneeuw smelt. Bij echt zware sneeuwlast kunnen takken wel scheuren of breken, vooral bij bredere hagen die bovenop veel sneeuw vangen.

Dit zijn de plagen en de schade die je aan de plant zelf ziet.

Dit speelt zich onder de grond af, aan de wortels.

Engerlingen en taxuskeverlarven lijken op elkaar en vreten allebei aan wortels, maar het zijn andere beestjes. De engerling is de larve van een bladsprietkever, zoals de meikever of junikever, en heeft zes poten. De taxuskeverlarve is de larve van een snuitkever en heeft geen poten. Voor de plant maakt het weinig uit, voor de bestrijding soms wel. Wanneer engerlingen actief zijn, verschilt bovendien per keversoort.

Wil je de larven van de taxuskever of engerlingen biologisch aanpakken met aaltjes, dan moet de bodem warm genoeg zijn. Sommige aaltjes, zoals Steinernema kraussei, werken al vanaf ongeveer 5 tot 6 graden bodemtemperatuur en zijn daardoor ook in het vroege voorjaar of de late herfst inzetbaar. Heterorhabditis bacteriophora heeft minimaal 16 graden nodig en werkt het best in de nazomer, vanaf een graad of negentien.

Het beste moment voor beide plagen is augustus tot oktober, als de jonge larven net zijn uitgekomen en nog klein en kwetsbaar zijn. Een tweede moment voor taxuskeverlarven is half maart tot eind april, wanneer de overwinterde larven weer actief worden maar nog verzwakt zijn.

Ja, taxus laat zich goed verplanten, zelfs op latere leeftijd. De beste periode is van november tot maart, als de plant in rust is. Graaf een zo groot mogelijke kluit mee en snoei de plant boven flink terug om het wortelverlies te compenseren.

Ja, en dat is een van de grote voordelen van taxus ten opzichte van andere coniferen. Waar een conifeer zoals Leylandii of Thuja nooit meer uitloopt op kaal hout, komt taxus wel terug. Snoei de haag flink terug, desnoods tot op het kale hout, en geef de plant licht en ruimte. Binnen een tot twee groeiseizoenen loopt hij weer uit met vers groen.

Vrijwel altijd, en dat is precies wat taxus zo bijzonder maakt. Waar andere coniferen zoals Leylandii of Thuja nooit meer uitlopen op kaal hout, komt taxus wel terug. Zelfs een haag die jarenlang niet gesnoeid is en er hopeloos uitziet, kun je terugsnoeien tot op het oude hout. Binnen één à twee groeiseizoenen loopt hij weer uit met vers groen.

Probeer eerst te achterhalen waarom die ene plant het niet gered heeft. Was het wortelrot door slechte drainage? Schade door onkruidverdelger? Taxuskeverlarven? Als je de oorzaak niet oplost, loopt de vervangende plant hetzelfde risico. Verwijder de dode plant inclusief zo veel mogelijk van het oude wortelstelsel en de grond eromheen, zeker als je wortelrot vermoedt.

Kijk daarna hoeveel ruimte er werkelijk is tussen de buurplanten. Je wilt misschien dezelfde maat terugplanten, maar de vraag is of de kluit van een grote plant nog in het gat past. De wortels van de omliggende planten hebben zich inmiddels uitgebreid en nemen ruimte in. Soms is een iets kleinere plant de betere keuze. Die past makkelijker en groeit vanzelf bij.

Werk de grond in het plantgat extra goed bij met compost of verse tuinaarde. De oude grond is uitgeput en de nieuwe plant moet juist een goede start krijgen. Plant in het reguliere plantseizoen (september tot april) en niet in de zomer.

Ja, taxus is giftig. Alle delen van de plant bevatten taxine, een giftige alkaloïde die al in kleine hoeveelheden gevaarlijk kan zijn voor mens en dier. Alleen het rode vruchtvlees van de taxusbessen is niet giftig, maar de zaden binnenin wel. Eet dus nooit naalden, zaden of bast van een taxus.

Het is wel goed om dit in verhouding te zien. Giftig zijn is onder sierplanten eerder regel dan uitzondering. Oleander, vingerhoedskruid, monnikskap, goudenregen en lelietje-van-dalen staan in talloze tuinen en zijn stuk voor stuk giftig, sommige minstens zo erg als taxus. Taxus is dus niet uitzonderlijk gevaarlijk. Het vraagt simpelweg hetzelfde gezonde verstand als veel andere planten. Niet opeten en snoeiafval netjes opruimen.

Ja, taxus is ook giftig voor huisdieren. Honden en katten bijten zelden op taxusnaalden, maar het risico bestaat, zeker bij jonge honden die overal op kauwen. De giftige stof taxine zit in naalden, bast en zaden. Bij vermoeden van inname neem direct contact op met de dierenarts.

Ja, en dit kan niet genoeg benadrukt worden. Paarden zijn extreem gevoelig voor taxine, de gifstof in taxus. Zelfs een klein handje naalden of een paar takjes snoeiafval kan voor een paard dodelijk zijn, en dat binnen enkele uren. Er is geen effectief tegengif. Ook koeien, geiten en schapen lopen gevaar, al zijn die iets minder gevoelig dan paarden.

Het risico zit niet alleen in een taxushaag die aan het weiland grenst. Snoeiafval dat over de schutting in het weiland waait, of takken die bij het groenafval naast het hek worden gelegd, zijn minstens zo gevaarlijk. Gedroogde takken en naalden blijven giftig. Ook voor konijnen geldt ditzelfde gevaar, lees daarvoor de vraag 'Is taxus gevaarlijk voor konijnen?'.

Ja, en net als bij paarden kan het snel misgaan. Konijnen zijn erg gevoelig voor taxine, de gifstof die in de naalden, bast en zaden zit. Al een kleine hoeveelheid kan dodelijk zijn, en er is geen tegengif. Gedroogde naalden en takjes blijven net zo giftig als verse.

Wilde konijnen laten een taxus meestal met rust, juist omdat de plant giftig is. Het grootste risico zijn huiskonijnen die los in de tuin lopen of die je vers groen voert. Geef een konijn dus nooit taxussnoeisel als groenvoer, en zorg dat een loslopend konijn niet bij de haag of bij het snoeiafval kan.

Wees vooral voorzichtig met snoeiafval. Een paar takjes die bij het konijnenhok of in de ren belanden, zijn al gevaarlijk. Ruim snoeisel direct op en gooi het niet op een composthoop of een plek waar konijnen bij kunnen. Het verhaal rond snoeiafval is hetzelfde als bij grotere dieren, dat lees je bij de vraag 'Is taxus gevaarlijk voor paarden en andere landbouwhuisdieren?'.

Dat zijn de vruchten van de taxus, felrode bekerachtige vruchtvleesjes (arilli) die in het najaar verschijnen. Taxus is tweehuizig. Er zijn mannelijke en vrouwelijke planten. Alleen de vrouwelijke planten dragen bessen. Heb je een haag zonder bessen, dan staan er waarschijnlijk alleen mannelijke planten in, of ontbreekt er een mannelijke bestuiver in de buurt. Het rode vruchtvlees zelf is niet giftig en smaakt licht zoet. Maar het zaad dat erin zit is wel giftig, net als de naalden en de bast. Eet ze dus niet, en leer kinderen dat ze er vanaf moeten blijven.

De bes bestaat trouwens uit twee delen, en alleen het rode vruchtvlees is ongiftig. De harde pit in het midden is het zaadje en zit juist vol taxine, dezelfde gifstof als in de naalden. Slim bedacht van de plant, want een vogel eet de hele bes, verteert het zoete vruchtvlees en poept die keiharde pit verderop weer uit zonder dat het gif vrijkomt. Een hele pit die per ongeluk wordt doorgeslikt gaat bij mensen meestal ook gewoon weer mee naar buiten. Stukbijten of opeten moet je echter nooit doen. Wil je vanwege kinderen of dieren amper bessen, snoei dan strak, zoals beschreven bij de vraag 'Hoe houd ik mijn taxushaag bessenvrij?'.

Ja, en dat wordt vaak over het hoofd gezien. Een taxushaag is een van de betere schuilplekken voor tuinvogels. De dichte, groenblijvende structuur biedt beschutting tegen wind, regen en predatoren, het hele jaar door. Merels, heggenmus, roodborst en winterkoning nestelen graag in een taxushaag. In het najaar zijn de rode bessen een voedselbron voor lijsters, merels en andere bessenliefhebbers.

Daarnaast trekt taxus nuttige insecten aan. De kleine, onopvallende bloempjes in het voorjaar leveren stuifmeel voor vroege bestuivers. En de dichte ondergroei van een taxushaag biedt schuilgelegenheid voor egels, padden en andere tuindieren.

Taxus is tweehuizig, er zijn aparte mannelijke en vrouwelijke planten. Het stuifmeel, ook wel pollen genoemd, komt van de mannelijke. De rode besjes zitten alleen aan de vrouwelijke. Voor een haag maakt dat niets uit, die groeit even mooi dicht. Het verschil telt pas als je per se bessen wilt, of juist geen bessen vanwege kinderen of dieren.

De bloei valt tussen februari en april. Taxus doet aan windbestuiving, dus het stuifmeel moet de lucht in. Tik in het voorjaar eens tegen een mannelijke tak en je ziet een gele rookwolk opstijgen. En het is niet weinig. Een oude taxus van honderd jaar geeft per seizoen zo'n 16 tot 20 kilo stuifmeel af. In Groot-Brittannië hoort de soort daarmee bij de tien grootste stuifmeelproducenten. De bijen zijn er trouwens blij mee, want zij halen dat vroege stuifmeel op voor hun broed in een tijd dat er nog weinig anders bloeit.

Taxus staat bekend als giftig, en terecht. Het loof en de zaden bevatten taxine, daar moet je echt vanaf blijven. Met het stuifmeel ligt het anders. Er zitten dezelfde stoffen in, maar uit onderzoek blijkt dat je er door inademen niet zomaar acuut ziek van wordt. Geen reden tot paniek dus als een taxus in het voorjaar naast je staat te stuiven.

Wat wel kan, is overgevoeligheid. Taxusstuifmeel kan in het voorjaar meespelen bij hooikoorts. Er is ook een kruisreactie met berkenpollen bekend, en berk bloeit in dezelfde periode. Wie in maart al loopt te niezen, geeft dus niet altijd terecht de berk de schuld. De taxus kan ook een handje helpen.

Tot slot nog een hardnekkig verhaal. Je leest soms dat taxus zijn stuifmeel wegschiet als een katapult. Dat klopt niet. Die truc hebben andere planten, zoals de moerbei en de kornoelje. Taxus houdt het bij gewone windbestuiving. Niet spectaculair, maar wel effectief, zoals je aan die twintig kilo per boom merkt.

De reflex is om te wrijven, en dat is precies wat je niet moet doen. Wrijven duwt de naald dieper en kan je hoornvlies krassen. Houd je handen weg en blijf rustig.

Spoel het oog vijf tot tien minuten met een zachte straal lauw, schoon kraanwater. Houd je hoofd schuin met het aangedane oog naar beneden, zodat het vuil naar buiten loopt en niet naar je andere oog. Knipper rustig tijdens het spoelen. Vaak komt de naald hier al mee los. Draag je contactlenzen, doe die er dan meteen uit.

Zie je dat de naald echt vastzit, op het oog zelf of op het gekleurde deel, trek hem er dan niet zelf uit. Dek het oog losjes af met een schoon gaasje of een plastic bekertje, zodat je er niet in wrijft, en laat er meteen een arts naar kijken.

Bel je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost, als een van deze dingen speelt:

• De naald zit nog vast of je krijgt hem er niet uit.
• Je houdt pijn of een scherp, stekend gevoel.
• Je ziet waziger of minder scherp.
• Je bent overgevoelig voor licht en knijpt je oog dicht.
• Het oog blijft rood, traant hevig of er komt pus uit.
• Het voelt alsof er nog iets in zit, ook nadat je hebt gespoeld.

Twijfel je? Bel dan toch. Bij plantmateriaal in het oog is een keer te vaak laten kijken beter dan een keer te weinig.

Even voor de duidelijkheid, het gaat hier niet om vergiftiging. Een naald in je oog levert geen gifprobleem op, daarvoor zou je taxus moeten binnenkrijgen. Het gaat om twee andere dingen. Een naald kan een klein krasje op het hoornvlies achterlaten, en plantmateriaal brengt bacteriën en schimmels mee die een ooginfectie kunnen geven. Allebei goed te behandelen, vaak met druppels of zalf, maar juist daarom wil je er op tijd bij zijn.

Taxus uit de volle grond heeft een natuurlijk gegroeid wortelstelsel dat zich in de tuin snel thuis voelt. In tegenstelling tot potplanten zijn de wortels niet rondgedraaid in een beperkte ruimte, maar breed uitgegroeid in de grond. Dat geeft een betere start na het planten. Planten uit de volle grond worden gerooid in het plantseizoen (september tot april), als de taxus in winterrust is. Dat is ook meteen de ideale plantperiode.

Let op een gezonde, donkergroene kleur zonder bruine of gele vlekken. De plant moet stevig vertakt zijn vanaf de basis. Een taxus die alleen bovenin vol zit, wordt nooit meer een mooie volle haagplant. Controleer of de kluit stevig is en niet uiteenvalt. En kijk of er geen vraatsporen van de taxuskever zichtbaar zijn op de naalden.

Wij zijn een kwekerij, geen tuincentrum. Onze taxusplanten staan in de volle grond en worden pas gerooid nadat je ze besteld hebt. Dat doen we bewust. Hoe korter de tijd tussen rooien en opnieuw planten, hoe beter de plant aanslaat. Een taxus die vers uit de grond komt en dezelfde dag bij je in de tuin staat, heeft de beste start.

Dat betekent wel dat je niet zomaar langs kunt komen en planten mee kunt nemen. Wij moeten ze eerst voor je rooien, en dat kost tijd. In het hoogseizoen kan het voorkomen dat we een aantal gangbare maten gerooid op het erf hebben staan, maar dat zijn er nooit heel veel. Bestel daarom altijd van tevoren, dan zorgen wij dat je planten klaarstaan op de afgesproken dag.

Het kan ook voorkomen dat wij het rooien even uitstellen. Heeft het een paar dagen hard geregend, dan gaan wij niet het land op. We wachten tot de grond is opgedroogd, om te voorkomen dat de tractoren de bodem inklinken. Bij vorst rooien we ook niet. Bevroren grond en bevroren wortels leveren geen goede planten op. En als het in het vroege voorjaar onverwacht een paar dagen erg heet is, stellen we het rooien ook uit, want dat is beter voor de planten. Kwaliteit gaat bij ons voor snelheid.

Onze taxus staat op de volle grond, en die rooi je alleen als de plant in rust is. Dat is ruwweg van september tot april, hetzelfde seizoen waarin je hem ook plant. In de zomer staat de taxus in volle groei en verdampt hij volop water. Vers gerooid zou hij die hitte slecht doorstaan. Daarom rooien en leveren we niet in de zomermaanden.

Ook binnen het seizoen rooien we niet onder alle omstandigheden. Na een paar dagen flinke regen, bij vorst of sneeuw, of bij een onverwacht warm vroeg voorjaar wachten we tot het weer meewerkt. Waarom dat beter is voor de plant lees je bij "Waarom moet ik mijn taxusplanten van tevoren bestellen?".

Het komt erop neer dat we rooien wanneer het goed is voor de plant, niet wanneer de kalender het toevallig zegt. Soms vragen we je daarom een paar dagen geduld. Dat scheelt je een haag die staat te kwakkelen.

Uit de volle grond komen twee vormen. Met kluit wordt de plant met een bal aarde om de wortels gerooid en in jute verpakt, stevig en geschikt voor grotere maten en een volle haag in een keer. Blote wortel, ook wel wortelgoed, is dezelfde vollegrondsplant zonder grond om de wortels, veruit de voordeligste vorm voor veel meters haag. Beide plant je in het rustseizoen, grofweg van het najaar tot het vroege voorjaar, en niet bij vorst. Het grote pluspunt zit in de wortels. Doordat ze in echte grond zijn gegroeid, is de wortelmassa groot en maken de planten een sterke start.

Een taxus in pot is opgegroeid in potgrond. Het grote voordeel is de vrijheid in tijd. Je kunt het hele jaar door planten, ook buiten het plantseizoen, zolang het niet vriest en je extreme hitte mijdt. Handig voor kleine aantallen, voor een tuinproject dat niet op het seizoen kan wachten, of als je het planten wilt uitstellen.

Daar staat wel het nodige tegenover. Pot is duidelijk duurder, want zo'n plant vraagt jaren extra arbeid, water en voeding in de kwekerij. En er zijn twee dingen die mensen vaak onderschatten. Het eerste is potgedrag. Een plant die lang in een pot staat, laat de wortels rond de potvorm cirkelen, en die blijven na het planten soms in dat kringetje groeien in plaats van de tuin in. Dan wortelt hij trager door en staat hij minder stevig. Het tweede is uitdrogen. Potgrond is luchtiger dan tuingrond, droogt sneller uit en neemt, eenmaal kurkdroog, maar moeilijk weer water op. Juist omdat je een potplant graag in de zomer poot, gaat dat mis als je daarna te weinig water geeft. En er is een grens aan het formaat. In pot kweek je een taxus nooit zo hoog en fors als in de volle grond, dus voor een meteen hoge haag of een grote solitair schiet pot al gauw tekort. De grootste maten zijn er alleen met kluit.

En let op een valkuil bij de aankoop. Een potplant kan er bovengronds prachtig uitzien, groen, strak en verkoopklaar, terwijl hij ondergronds minder stevig is ontwikkeld dan een goede vollegrondsplant met kluit. Vooral bij de grotere maten. Mooi boven de grond zegt niet alles over wat eronder zit.

Kortom, een potplant is niet vanzelf makkelijker of beter, het blijft draaien om de standplaats, de grond en de nazorg. Wil je flexibel zijn met het moment, dan is pot fijn. Wil je een stevige, voller wortelende en goedkopere haag, dan kies je voor de volle grond. Daarom werken wij op de kwekerij met vollegrondsplanten.

Dat hangt af van je situatie. Wil je een lage haag van 40 tot 60 cm, bijvoorbeeld in een voortuintje of als border langs een pad? Dan is klein plantgoed (20 tot 50 cm) niet alleen de voordeligste keuze, maar ook de meest logische. Die planten groeien op die hoogte mooi compact in en hoeven niet ver omhoog. Wil je juist een hogere haag voor privacy, dan geven grotere planten met kluit (60 tot 100 cm of meer) sneller resultaat.

Reken er wel mee dat je van klein plantgoed meer stuks per meter nodig hebt (5 per meter, tegenover 2 tot 3 bij grotere maten), dus het prijsverschil per strekkende meter valt vaak mee.

Hoe we die hoogtes meten, lees je in de vraag 'Hoe bepalen jullie de hoogte van de taxus?'.

Veel mensen denken dat we de kluit of de blote wortels meerekenen bij de hoogte. Dat doen we niet. De maat die je bij ons ziet, is de hoogte van de plant boven de grond, gemeten van het maaiveld tot de top.

Dat komt doordat we de planten op het veld meten. Daar staan ze gewoon in de grond, met de wortels eronder. We meten van de grond tot de top. Bij planten met kluit is dat dus vanaf de bovenkant van de kluit. Bij wortelgoed komt het op hetzelfde neer, want ook die planten stonden met hun wortels in de grond toen we maten.

Dat is een afweging tussen tijd en geld. Jong plantgoed is goedkoper per stuk, maar je wacht twee tot vier jaar op een dichte haag. Grotere planten geven direct resultaat, maar kosten meer. Een tussenweg zijn planten van 60 tot 80 cm met kluit. Die zijn betaalbaar, geven binnen één à twee seizoenen een gesloten haag, en slaan goed aan.

Wij leveren bewust geen kant-en-klare haagelementen. Onze planten komen vers uit de volle grond en worden los geplant. Dat geeft de beste start en het mooiste eindresultaat, omdat elke plant zijn eigen wortelstelsel ongestoord kan ontwikkelen.

Dat verschilt per maat en per aantal planten per meter. Klein plantgoed (zo'n 5 stuks per meter) is de voordeligste optie. Grotere planten met kluit kosten meer per stuk, maar je hebt er minder van nodig (2 tot 3 per meter). Over de hele linie is taxus vergelijkbaar met andere populaire haagplanten, met het verschil dat een taxushaag bij goed onderhoud generaties meegaat. Die investering verdient zichzelf daarmee ruimschoots terug.

Dat klopt. Taxus is per plant vaak duurder dan een snelgroeiende conifeer zoals de Leyland-cipres of thuja. Dat zit niet in de marge, maar in de teelt. Taxus groeit gestaag en heeft simpelweg meer jaren op het veld nodig voordat hij op maat is. Al die tijd kost grond, water, snoeien en verzorging. Een snelle conifeer staat in een fractie van die tijd op leverhoogte en is daardoor goedkoper te kweken.

Daar krijg je veel voor terug. Taxus groeit dichter en compacter, laat zich strak snoeien, en komt zelfs na een harde snoei weer terug op oud hout, iets wat de meeste coniferen niet kunnen. Snoei je een thuja of cipres te ver terug, dan blijft daar een kale, bruine plek die niet meer dichtgroeit. Een taxushaag gaat bij goed onderhoud generaties mee, terwijl snelle coniferen vaak na vijftien tot twintig jaar van onderaf verkalen en vervangen moeten worden.

Per jaar gerekend is taxus daardoor vaak juist voordeliger. Je betaalt één keer meer, niet om de twintig jaar opnieuw.

Dat is een vraag die we vaak krijgen, en het antwoord is dat het verschilt. Klein plantgoed (gebundeld per 10 stuks) past zonder problemen in de kofferbak van een gewone auto, ook bij grotere aantallen. Bij kluitplanten hangt het af van de maat van de plant, het aantal dat je nodig hebt en de grootte van je auto. Een paar kluitplanten van 60 tot 80 cm passen nog wel achterin, maar bij grotere maten of grotere aantallen heb je al snel een aanhanger of busje nodig.

Klein plantgoed (20 tot 50 cm) is licht en past makkelijk in de kofferbak van een gewone auto. Wij bundelen plantgoed met blote wortel per 10 planten, dus dat neemt weinig ruimte in. Vervoer ze altijd in de auto, niet op een open aanhanger. Zelfs bij een kort ritje drogen de onbeschermde wortels uit in de rijwind, en dat herstel je niet meer. Bang voor zand in de auto? Leg plastic in de kofferbak om de auto te beschermen. Maar stop de planten zelf niet in dichte plastic zakken, want dan verstikken ze. Een natte doek over de wortels is prima.

Grotere planten met kluit zijn een ander verhaal qua gewicht. Een taxus van een meter hoog met kluit weegt al snel 15 tot 25 kilo per stuk, en bij grotere maten loopt dat verder op. Als je twintig of dertig van die planten meeneemt, heb je het over honderden kilo's. Neem dan een aanhanger of busje mee en iemand om te helpen laden. Kluitplanten kunnen wel tegen de wind op een open aanhanger, omdat de wortels beschermd worden door het zand van de kluit.

Onze planten zijn uitsluitend op te halen bij de kwekerij. Wij helpen uiteraard mee met laden.